✅ Hồng ban đa dạng

Nội dung

Hồng ban đa dạng là gì?

Hồng ban đa dạng là một phản ứng quá mẫn thường do nhiễm trùng, phổ biến nhất là virus herpes simplex (HSV) với biểu hiện là những phát ban ngoài da với những tổn thương hình bia điển hình. Niêm mạc cũng có thể bị tổn thương. Bệnh thường cấp tính và tự giới hạnkhông có biến chứng.

Hồng ban đa dạng được chia thành 2 thể nhẹ và nặng và hiện nay được coi là khác biệt với hội chứng Stevens-Johnson (SJS) và hoại tử thượng bì nhiễm độc (TEN).

Đối tượng dễ mắc bệnh hồng ban đa dạng

Hồng ban đa dạng thường ảnh hưởng đến thanh niên (20–40 tuổi), tuy nhiên, tất cả các nhóm tuổi và chủng tộc đều có thể bị ảnh hưởng. Riêng nam giới chiếm ưu thế hơn nữ.

Nghiên cứu cho thấy hồng ban đa dạng có khuynh hướng di truyền. Một số loại kiểu di truyền thường được tìm thấy ở những người bị hồng ban đa dạng có liên quan đến herpes (gen HLA-DQw3) và hồng ban đa dạng tái phát (gen HLA-B15, -B35, -A33, -DR53, -DQB1*0301).

Yếu tố khởi phát bệnh

Nhiễm trùng

90% trường hợp mắc hồng ban đa dạng nguyên nhân là do nhiễm trùng.

Tác nhân phổ biến nhất trong nhóm nguyên nhân nhiễm trùng là nhiễm virus herpes simplex (HSV), thường nhất là herpes labialis (mụn rộp ở môi). HSV tuýp 1 thường gặp hơn tuýp 2. Nhiễm herpes thường xảy ra trước khi phát ban trên da từ 3–14 ngày.

Mycoplasma pneumonia (một bệnh nhiễm trùng phổi do vi khuẩn Mycoplasma pneumoniae) là nguyên nhân phổ biến tiếp theo.

Nhiều trường hợp nhiễm vi-rút khác nhau đã được báo cáo gây ra hồng ban đa dạng bao gồm:

  • Parapoxvirus (ờ người làm nghề vắt sữa);

  • Herpes varicella-zoster (bệnh thủy đậu, bệnh zona);

  • Adenovirus;

  • Vi rút viêm gan;

  • Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV);

  • Cytomegalovirus;

  • Chích vắc xin chủng ngừa vi rút.

Nhiễm nấm sợi tơ ngoài da cũng đã được báo cáo có liên quan đến hồng ban đa dạng.

Thuốc

Chỉ chiếm khoảng 10% trong nhóm nguyên nhân gây hồng ban đa dạng. Khi có nhiều bằng chứng nghi ngờ nguyên nhân gây bệnh là do thuốc thì cần xem xét các bệnh lí nghiêm trọng do thuốc như SJS/TEN, hồng ban sắc tố cố định, mề đay.

Nhiều loại thuốc đã được báo cáo là gây ra hồng ban đa dạng, bao gồm barbiturat, thuốc chống viêm không steroid, penicilin, sulphonamid, nitrofurantoin, phenothiazin và thuốc chống co giật.

Đặc điểm lâm sàng

Triệu chứng tồng quát

Thường không có triệu chứng tiền triệu. Tuy nhiên, hồng ban đa dạng thể nhẹ có thể xuất hiện các triệu chứng nhẹ như sốt hoặc ớn lạnh, yếu hoặc đau các khớp.

Tổn thương da

Bệnh cảnh điển hình trong hồng ban đa dạng, có đến từ vài đến hàng trăm tổn thương da bùng phát trong khoảng thời gian 24 giờ. Các tổn thương đầu tiên được nhìn thấy trên mu bàn tay và /hoặc bàn chân, sau đó lan dần về vùng phía gốc chi. Các chi trên thường bị ảnh hưởng hơn các chi dưới. Lòng bàn tay, lòng bàn chân cũng có thể bị. Mặt, cổ và thân mình là những vị trí phổ biến thường gặp. Tổn thương da thường tập trung thành nhóm ở vùng khuỷu tay và đầu gối. Có thể có cảm giác ngứa hoặc nóng rát nhẹ kèm theo.

Các tổn thương ban đầu có bờ rõ, hình tròn, màu đỏ/ hồng và phẳng (dát), sau đó nổi lên (sẩn / sờ thấy được) và dần dần to lên tạo thành mảng (mảng phẳng nhô cao) có đường kính lên đến vài cm. Trung tâm của sẩn / mảng thường tối màu hơn và bề mặt (lớp thượng bì) thường bị thay đổi như nổi bóng nước hoặc đóng vảy. Thương tổn thường tiến triển trong 72 giờ.

Tổn thương hình bia điển hình của hồng ban đa dạng có bờ rõ nét, hình tròn đều đặn và ba vùng đồng tâm:

  • Vùng trung tâm có màu đỏ sẫm với vết phồng rộp hoặc đóng vảy;

  • Vòng tiếp theo có màu hồng nhạt hơn và nổi lên do phù nề (sưng tấy và chứa chất lỏng);

  • Vòng ngoài cùng màu đỏ tươi.

Tổn thương hình bia không điển hình thường chỉ có hai vòng và bờ thường không rõ ràng.

Gọi là hồng ban đa dạng vì tổn thương có rất nhiều dạng biểu hiện. Tổn thương có thể ở nhiều giai đoạn phát triển khác nhau với cả hình bia điển hình và không điển hình xuất hiện cùng một lúc. Cần phải thăm khám da thật kĩ lưỡng để phát hiện được các tổn thương hình bia điển hình, vì số lượng có thể ít.

Các tổn thương thường xuất hiện trên những vùng da đã từng bị tổn thương trước đó nhưng có thể không xảy ra đồng thời hoặc sau đó mới biểu hiện đây gọi là hiện tượng Kobner.

Không có phù mặt, hoặc sưng bàn tay, bàn chân kèm theo, mặc dù đây là những vị trí phát ban phổ biến. Tuy nhiên, môi thường bị sưng, đặc biệt là ở thể hồng ban đa dạng thể nặng.

Đặc điểm lâm sàng

Tổn thương niêm mạc

Trường hợp điển hình, tổn thương niêm mạc thường xuất hiện sau tổn thương da vài ngày.

Đối với hồng ban đa dạng thể nhẹ, tổn thương niêm mạc thường không có hoặc nhẹ. Trường hợp nếu có tổn thương thì biểu hiện ban đầu thường là đỏ ở môi hoặc mặt trong niêm mạc má. Đôi khi có mụn nước và nhanh chóng vỡ ra tạo thành vết trợt hoặc loét.

Trong hồng ban đa dạng nặng, một hoặc nhiều vùng niêm mạc bị ảnh hưởng, thường gặp nhất là niêm mạc miệng:

  • Thông thường nhất là môi, bên trong má, lưỡi;

  • Ít gặp hơn là ở sàn miệng, vòm miệng, nướu.

Các vị trí niêm mạc khác có thể bị ảnh hưởng như:

  • Niêm mạc mắt;

  • Hậu môn và bộ phận sinh dục;

  • Khí phế quản;

  • Đường tiêu hóa.

Tổn thương niêm mạc bao gồm sưng và đỏ với hình thành mụn nước. Các mụn nước nhanh chóng vỡ ra để lại các vết loét lớn, nông, có hình dạng bất thường, gây đau và được bao phủ bởi lớp giả mạc màu trắng. Điển hình là môi bị sưng với các lớp vảy xuất huyết. Người bệnh có thể khó nói hoặc khó nuốt do đau.

Đối với viêm phổi do mycoplasma, niêm mạc có thể là vị trí bị ảnh hưởng duy nhất. Tình trạng này có thể nghiêm trọng và phải nhập viện do khó khăn trong việc ăn uống. Liệu trường hợp này có phải là hồng ban đa dạng hay không cũng cần được làm rõ. Nó còn được gọi là hội chứng Fuchs, và hồng ban đa dạng thể niêm mạc đôi khi có thể là do herpes simplex tái phát.

Hồng ban đa dạng tái phát

Hồng ban đa dạng có thể tái phát, với nhiều đợt một năm và diễn tiến trong nhiều năm. Trường hợp này được cho là gần như có liên quan nhiễm HSV-1.

Hồng ban đa dạng được chẩn đoán như thế nào?

Chủ yếu dựa vào làm sàng, đôi khi để loại trừ chẩn đoán phân biệt thì cần sinh thiết da. Kết quả mô học của hồng ban đa dạng khá đặc trưng nhưng biểu hiện này lại thay đổi theo độ tuổi của tổn thương. Nên tại thời điểm sinh thiết chỉ biểu hiện được một phần.

Các xét nghiệm khác có thể được thực hiện để tìm các bệnh nhiễm trùng thường thấy liên quan đến hồng ban đa dạng, chẳng hạn như mycoplasma.

Điều trị

Đa phần không cần điều trị vì phát ban sẽ tự khỏi trong vài tuần mà không có biến chứng.

Điều trị sẽ hướng tới nguyên nhân gây bệnh ví dụ như đối với HSV sẽ dùng aciclovir uống (không bôi ngoài da) hoặc kháng sinh (ví dụ: erythromycin) đối với Mycoplasma pneumoniae. Nếu nghi ngờ nguyên nhân do thuốc thì nên ngừng sử dụng loại thuốc nghi ngờ.

Điều trị hỗ trợ giúp giảm triệu chứng có thể cần thiết.

  • Ngứa - thuốc kháng histamine uống và / hoặc corticosteroid tại chỗ có thể hữu ích.

  • Đau miệng - nước súc miệng có chứa chất gây tê cục bộ và chất khử trùng làm giảm đau và nhiễm trùng thứ phát.

  • Vấn đề liên quan đến mắt nên được đánh giá và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.

  • Hồng ban đa dạng thể nặng có thể cần nhập viện để được chăm sóc hỗ trợ, đặc biệt nếu tình trạng nhiễm trùng miệng nghiêm trọng dẫn đến hạn chế ăn uống.

Vai trò của corticosteroid đường uống vẫn còn tranh cãi, vì không có nghiên cứu đối chứng nào cho thấy bất kỳ lợi ích hơn nhóm không dùng. Tuy nhiên đối với trường hợp nặng, prednisone nên được chỉ định sớm với liều 0,5–1mg/ kg/ ngày.

Hồng ban đa dạng tái phát thường được điều trị ban đầu bằng aciclovir uống liên tục trong 6 tháng với liều 10 mg/ kg/ ngày chia làm nhiều lần (ví dụ: 400 mg x 2 lần/ ngày), ngay cả khi HSV không phải là tác nhân rõ ràng gây ra hồng ban đa dạng của bệnh nhân. Điều này đã được chứng minh là có hiệu quả trong các nghiên cứu mù đôi có đối chứng với giả dược. Tuy nhiên, hồng ban đa dạng có thể tái phát khi ngừng aciclovir. Nên thử các loại thuốc kháng vi rút khác như valaciclovir (500 – 1000 mg/ ngày) và famciclovir (250 mg x 2 lần/ ngày) nếu aciclovir không giúp cải thiện bệnh.

Các phương pháp điều trị khác (được sử dụng liên tục) đã được báo cáo là giúp ngăn hồng ban đa dạng tái phát bao gồm:

  • Dapsone 100 – 150 mg/ ngày;

  • Thuốc kháng sốt rét (ví dụ: hydroxychloroquine);

  • Azathioprine 100 – 150 mg/ngày;

  • Những loại thuốc khác như: thalidomide, ciclosporin, mycophenolate mofetil;

  • Quang hóa trị liệu (PUVA).

Diễn tiến bệnh

Hồng ban đa dạng thể nhẹ thường tự khỏi mà không để lại sẹo trong vòng 2-3 tuần. Hồng ban đa dạng thể nặng có thể mất đến 6 tuần để khỏi hoàn toàn. Hồng ban đa dạng không tiến triển thành SJS / TEN.

Khi khỏi bệnh có thể có tình trạng da đổi màu lốm đốm.

Hồng ban đa dạng thể nặng hiếm khi gây ra biến chứng nghiêm trọng ở mắt.

Đừng ngần ngại đến tư vấn và thăm khám với bác sĩ chuyên khoa da liễu tại một cơ sở y tế uy tín để được điều trị tình trạng này một cách an toàn và hiệu quả.

 

  --  BS.CK1.Đinh Ngọc Liên  --  

 

Giới thiệu Đơn vị Da liễu - Thẩm mỹ da Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Đơn vị Da liễu - Thẩm mỹ da Bệnh viện Nguyễn Tri Phương được triển khai dịch vụ thăm khám, chăm sóc và điều trị các tình trạng về da như mụn, sẹo, nám, tàn nhang… với tiêu chí đem lại sự thay đổi tích cực về diện mạo cũng như sự hài lòng của khách hàng sau khi sử dụng dịch vụ.

Với nguồn nhân lực chất lượng có chuyên môn cao là các Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ đến từ Bộ môn Da liễu - Đại học Y Dược TPHCM & Bệnh viện Nguyễn Tri Phương có kinh nghiệm nhiều năm trong giảng dạy, nghiên cứu và điều trị Da liễu – Thẩm mỹ da; sẽ trực tiếp thăm khám, lên phác đồ điều trị và trực tiếp trị liệu cho bệnh nhân, đảm bảo hiệu quả cao nhất.

Thông tin liên hệ

  • Đơn vị da liễu – Thẩm mỹ da Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. 

  • Số 468 Nguyễn Trãi, Phường 8, Quận 5, Tp.Hồ Chí Minh.

  • Hotline tư vấn đặt lịch Bác sĩ: 0899777709 / Zalo/Viber: 0899777709

  • Facebook Fanpage: Thẩm mỹ da - BV Nguyễn Tri Phương

Chia sẻ trên Zalo
return to top