✅ Phát ban da đa dạng do nắng

Nội dung

Phát ban đa dạng do nắng là gì?

Phát ban da đa dạng do nắng là sự xuất hiện sắc tố do viêm da một cách tự phát, mắc phải, theo mùa, xảy ra vào mùa xuân và đầu mùa hè.

Nó còn được gọi là phát ban ánh sáng đa hình, dị ứng ánh nắng mặt trời, ngộ độc ánh nắng mặt trời, bệnh ngứa da mùa hè, hoặc bệnh chàm.

Phát ban da thanh thiếu niên là một dạng biến thể của PMLE.

 

Ai sẽ bị phát ban đa dạng do nắng?

  • Chủ yếu xuất hiện từ 20–40 tuổi.

  • Phổ biến ở phụ nữ gấp bốn lần so với nam giới.

  • Có mặt ở vùng khí hậu ôn đới và phổ biến hơn ở nơi không thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

  • Tỷ lệ hiện mắc đã được chứng minh là tỷ lệ nghịch với vĩ độ (cao nhất ở Scandinavia, Vương quốc Anh và miền bắc Hoa Kỳ; thấp nhất ở Úc).

  • Ở Bắc Âu, nó có thể ảnh hưởng đến 20–40% phụ nữ đi nghỉ ở khu vực Địa Trung Hải, trong khi ở các khu vực Châu Úc, nó được ước tính chỉ ảnh hưởng từ 1-5% số người.

  • Được báo cáo là phổ biến hơn ở độ cao lớn hơn so với các vùng mực nước biển.

  • Ảnh hưởng đến tất cả các chủng tộc và tất cả các kiểu da nhưng tỷ lệ phổ biến cao hơn ở loại da Fitzpatrick 1.

Bệnh nhân PMLE có thể phát triển khả năng chịu đựng trong những tháng mùa hè.

 

Nguyên nhân gây bệnh

Có sự nhạy cảm di truyền trong 15–46% các trường hợp có tiền sử gia đình dương tính được báo cáo.

PMLE là một phản ứng quá mẫn chậm ở da với các kháng nguyên nội sinh gây ra phát ban do nắng ở da chưa rõ.

Phản ứng bất thường này với tia cực tím (UV) có nghĩa là những bệnh nhân đã xuất hiện phản ứng viêm đối với một kháng nguyên nội sinh gây bệnh. Các yếu tố sau đây phải được xem xét khi xác định nguyên nhân bệnh sinh và khi thực hiện các biện pháp bảo vệ:

  • Bệnh chủ yếu được gây ra bởi ánh sáng UVA (75–90%) hoặc UVB đơn thuần hoặc ánh sáng UVA và UVB đồng thời, rất hiếm khi được gây ra bởi ánh sáng nhìn thấy

  • UVA có thể xuyên qua kính cửa sổ và một số loại kem chống nắng không bảo vệ khỏi nó

  • Một số bệnh nhân đã báo cáo phản ứng với UVC từ các vòng hàn điện.

  • Bức xạ UV thường tạo ra phản ứng ức chế miễn dịch trên da, tuy nhiên, bệnh nhân PMLE có thể bị giảm phản ứng bình thường này. Ở những bệnh nhân PMLE, bức xạ tia cực tím làm tăng số lượng tế bào lympho T CD4 và CD8, và tăng phản ứng viêm ở lớp biểu bì và hạ bì. Hiện chưa rõ kháng nguyên kích hoạt phản ứng này.

Một số bệnh nhân gặp phải PMLE trong quá trình quang trị liệu, được sử dụng để điều trị các bệnh về da như bệnh vẩy nến và viêm da.

Bởi vì PMLE phổ biến ở phụ nữ hơn nam giới, người ta giả thuyết rằng có yếu tố nội tiết tố trong sinh bệnh học của nó. Estradiol có thể hoạt động như một chất ức chế ức chế miễn dịch ánh sáng UV, thường hỗ trợ làm giảm các phản ứng quá mẫn.

 

Các đặc điểm lâm sàng của bệnh là gì?

  • Theo mùa, xảy ra vào mùa xuân và đầu mùa hè và thường biến mất hoàn toàn vào mùa đông.

  • Mùa đông có thể xảy ra d việc làm da rám nắng hoặc kỳ nghỉ ở vùng có khí hậu nắng hơn.

  • Khởi phát: xảy ra trong vài giờ đến 1–2 ngày sau khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời và thường không liên tục.

  • Thời gian: có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần và khỏi nhanh hơn nếu tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

  • Tái phát: khả năng giảm khi mùa hè tiếp tục do da “cứng lại”

Như tên cho thấy, các đặc điểm lâm sàng có thể khác nhau - đa nghĩa là “nhiều”, hoặc “ đa dạng”. Hình thái biểu hiện có thể bao gồm:

  • Sẩn

  • Hồng ban

  • Sẩn mụn nước

  • Mày đay

  • Hồng ban đa dạng

Tuy nhiên, hình thái luôn giống nhau ở một bệnh nhân.

Phân bố có thể bao gồm các vùng tiếp xúc với ánh sáng mặt trời như cánh tay, cẳng chân, chữ V của cổ và ngực. Mặt lưng bàn tay và mặt là những vị trí không phổ biến đối với PMLE có thể do chúng tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời và làm da cứng lại. Các nốt ban thường phân bố đối xứng theo kiểu loang lổ và thường không liên quan đến tất cả các vùng da lộ ra ngoài. Nó có thể từ nhẹ đến ngứa rõ rệt và tình trạng khó chịu chung, nhức đầu, sốt và buồn nôn có thể xảy ra trong một số trường hợp hiếm hoi.

PMLE tồn tại trong vài ngày và có thể trở nên trầm trọng hơn nếu vùng da bị ảnh hưởng tiếp tục tiếp xúc với ánh nắng trước khi các triệu chứng bệnh khỏi hẳn. Bệnh sẽ lành lại mà không để lại sẹo.

Tác dụng làm cứng da

Có một hiện tượng được gọi là hiệu ứng cứng da khi tiếp xúc lâu với ánh sáng mặt trời dẫn đến những thay đổi về da bao gồm tăng sắc tố melanin và dày lên của lớp sừng. Những thay đổi này được cho là sẽ khôi phục phản ứng ức chế miễn dịch bình thường của da đối với tia UV và do đó làm giảm hoặc giải quyết PMLE theo thời gian. Điều này có thể giải thích tại sao việc mắc PMLE ở các vùng trên mặt hoặc tay là không phổ biến do tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời so với các vùng khác trên cơ thể.

Các đặc điểm lâm sàng của bệnh là gì

 

Các đặc điểm lâm sàng khác nhau ở các loại da khác nhau như thế nào?

PMLE có thể được nhìn thấy ở mọi chủng tộc và mọi loại da. Nó phổ biến hơn ở những người có làn da sáng hơn. Ở các loại da sẫm màu, hình thái phổ biến nhất là các sẩn nhỏ như đầu đinh ghim, phân bố thành từng cụm.

 

Biến chứng

  • Ảnh hưởng tâm lí

  • Lo lắng và trầm cảm

  • Tránh các hoạt động do lo ngại về sự bùng phát bệnh khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời

  • Nếu tránh nắng sẽ có nguy cơ thiếu vitamin D.

​​​​​​​

Làm thế nào để chẩn đoán bệnh?

Chẩn đoán lâm sàng về phát ban da do ánh nắng có thể được thực hiện dựa trên tiền sử phát ban ngứa xảy ra sau khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và các đợt tiền sử bệnh xảy ra vào mùa xuân hoặc mùa hè. Chẩn đoán chính xác dựa vào việc loại trừ các điều kiện cảm quang khác.

Để loại trừ các tình trạng nhạy cảm với ánh sáng khác, sinh thiết da có thể được xem xét. Mô bệnh học của PMLE không đặc hiệu, có thể thay đổi và có thể bao gồm:

  • Phù nề lớp Malpighi

  • Thâm nhiễm tế bào bạch huyết quanh mạch máu ở lớp nông, sâu và quanh phần phụ, thường có rải rác bạch cầu ái toan và bạch cầu đa nhân trung tính.

  • Phù nề nhiều vùng nhú bì thường gặp trong những trường hợp nặng hơn.

Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp thường âm tính trong bệnh PMLE.

Các xét nghiệm thăm dò thích hợp để xác định loại trừ lupus ban đỏ ở da bao gồm công thức máu toàn bộ; kháng thể kháng nhân lưu hành (ANA); kháng nguyên nhân có thể chiết xuất (ENA); và miễn dịch huỳnh quang trực tiếp trên mô bệnh học.

Kiểm tra quang học có thể được xem xét nhưng không được thực hiện ở tất cả bệnh nhân PMLE.

  • Đây là một thử nghiệm kích thích tính nhạy ánh sáng trong đó bức xạ UV được sử dụng để xác nhận chẩn đoán.

  • Có 60% bệnh nhân có kết quả dương tính phù hợp về mặt lâm sàng và mô bệnh học với PMLE.

  • Bệnh nhân được tiếp xúc một cách lý tưởng nhất với tia UVA (hoặc UVB) hàng ngày trong 3-5 ngày đối với một vùng da nhỏ (chẳng hạn như cẳng tay hoặc vùng cổ), nơi dễ làm phát ban xuất hiện.

​​​​​​​

Chẩn đoán phân biệt

  • Bệnh lupus ban đỏ

  • Porphyria

  • Mề đay do nắng

  • Jessner thâm nhiễm tế bào lympho

  • Viêm da dị ứng do nắng

  • Viêm da tiết bã

​​​​​​​

Điều trị

Các biện pháp chung

Kem chống nắng phổ rộng 50+ SPF UVA / UVB

Sử dụng quần áo chống nắng

Tránh ánh sáng mặt trời, chọn nơi có bóng râm nếu ở ngoài trời và ngồi cách xa cửa sổ

Các biện pháp đặc biệt

  • Quang trị liệu – tia UVB hoặc UVA vào thời gian đầu mùa xuân có thể gây “cứng da” (hardening), do đó cần cần dùng steroid tại chỗ hoặc uống để ngăn ngừa bùng phát.

  • Hydroxychloroquine 200mg mỗi ngày hoặc hai lần mỗi ngày trong suốt mùa xuân và mùa hè.

  • Calcipotriol tại chỗ có thể hữu ích như một biện pháp dự phòng trước khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

  • Afamelanotide

  • Nếu nghiêm trọng, thuốc ức chế miễn dịch toàn thân như azathioprine hoặc ciclosporin (cyclosporin)

 

Diễn tiến

PMLE có thể tồn tại suốt đời mặc dù 60% số người nhận thấy sự cải thiện hoặc giải quyết trong 15 năm và 75% số người trong 30 năm.

Các đợt phát ban có thể xuất hiện trong vài giờ sau khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và kéo dài trong nhiều ngày. Tình trạng này có thể trở nên tồi tệ hơn nếu tiếp xúc nhiều lần với ánh sáng mặt trời trước khi đợt bệnh trước kết thúc. Người ta đã lưu ý rằng PMLE dường như ít xảy ra hơn và ít nghiêm trọng hơn ở phụ nữ sau khi mãn kinh.

 

--  Bs. CKI. Đinh Ngọc Liên  --  

 

Giới thiệu Đơn vị Da liễu - Thẩm mỹ da Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Đơn vị Da liễu - Thẩm mỹ da Bệnh viện Nguyễn Tri Phương được triển khai dịch vụ thăm khám, chăm sóc và điều trị các tình trạng về da như mụn, sẹo, nám, tàn nhang… với tiêu chí đem lại sự thay đổi tích cực về diện mạo cũng như sự hài lòng của khách hàng sau khi sử dụng dịch vụ.

Với nguồn nhân lực chất lượng có chuyên môn cao là các Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ đến từ Bộ môn Da liễu - Đại học Y Dược TPHCM & Bệnh viện Nguyễn Tri Phương có kinh nghiệm nhiều năm trong giảng dạy, nghiên cứu và điều trị Da liễu – Thẩm mỹ da; sẽ trực tiếp thăm khám, lên phác đồ điều trị và trực tiếp trị liệu cho bệnh nhân, đảm bảo hiệu quả cao nhất.

Thông tin liên hệ

return to top