HẠT VI NHỰA (MICROPLASTICS) VÀ SỨC KHỎE CON NGƯỜI: NHỮNG RỦI RO TIỀM ẨN VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH

Hạt vi nhựa (Microplastics) là những mảnh nhựa có kích thước nhỏ hơn 5 mm, được hình thành từ quá trình phân hủy của rác thải nhựa trong môi trường. Cùng với sự gia tăng sản xuất nhựa toàn cầu, vi nhựa đang len lỏi vào chuỗi thức ăn, nguồn nước và không khí. Vậy vi nhựa ảnh hưởng đến sức khỏe con người như thế nào và chúng ta có thể làm gì để tự bảo vệ mình?

1. Mối lo ngại từ các hóa chất trong nhựa

Nhựa là vật liệu tổng hợp chứa nhiều loại hóa chất khác nhau. Ước tính có hơn 13.000 hóa chất liên quan đến nhựa, trong đó có khoảng 4.200 hóa chất đáng lo ngại và 10 nhóm hóa chất được xác định là có độc tính cao. Các hóa chất này, chẳng hạn như chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS) thường thấy trong dụng cụ nấu ăn chống dính và nhiều sản phẩm khác, có thể giải phóng từ nhựa vào môi trường. Đáng báo động, sản lượng nhựa toàn cầu đã tăng chóng mặt từ 234 triệu tấn năm 2000 lên 435 triệu tấn vào năm 2020.

2. Đặc điểm của vi nhựa và con đường xâm nhập vào cơ thể

i nhựa có diện tích bề mặt đặc biệt cho phép chúng hấp thụ các chất ô nhiễm, bao gồm vi sinh vật (vi khuẩn, nấm, virus) và kim loại nặng. Sau khi nhựa phân hủy thành các mảnh nhỏ hơn, con người có thể hít hoặc nuốt phải chúng.

• Qua đường hô hấp: Các hạt hít vào có thể lắng đọng trong phổi, xâm nhập vào máu và lan truyền đến các mô, cơ quan khắp cơ thể.

• Qua đường tiêu hóa: Vi nhựa có thể đi vào cơ thể khi chúng ta uống các chất lỏng đựng trong chai/hộp nhựa, bao gồm nước lọc đóng chai, nước ngọt, trà lạnh, bia và nước tăng lực.

• Qua da và tiếp xúc trực tiếp: Con người cũng có thể tiếp xúc với vi nhựa thông qua việc sử dụng mỹ phẩm và các sản phẩm cá nhân như sữa rửa mặt có hạt tẩy tế bào chết.

3. Vi nhựa đã được tìm thấy ở đâu trong cơ thể người?

Sự hiện diện của vi nhựa đã được xác định trong nhiều cơ quan và mô của con người, bao gồm: phổi, não, máu, gan, thận, tim, lách, ruột kết, tinh hoàn, buồng trứng và nhau thai. Đáng lo ngại hơn, vi nhựa còn được tìm thấy trong sữa mẹ và phân su của trẻ sơ sinh. Nồng độ vi nhựa trong mô người đã tăng lên trong vài thập kỷ qua, tỷ lệ thuận với sự gia tăng sản xuất nhựa trên toàn thế giới.

4. Tác động tiềm ẩn đến sức khỏe là gì?

Các thí nghiệm thực hiện trên mô người và động vật cho thấy vi nhựa gây ra phản ứng viêm, làm hỏng tế bào và tổn thương ADN.

• Về tim mạch: Các nghiên cứu quan sát đã báo cáo rằng: Sau khi phẫu thuật loại bỏ các mảng bám cholesterol và chất béo trong động mạch cảnh (động mạch mang máu lên não), tỷ lệ bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong do mọi nguyên nhân sau khoảng 3 năm ở những bệnh nhân có mảng bám chứa vi nhựa cao hơn đáng kể so với những người không có.

• Về thần kinh: Một nghiên cứu khám nghiệm tử thi quy mô nhỏ cũng chỉ ra rằng những bệnh nhân mắc chứng sa sút trí tuệ (dementia) có nồng độ vi nhựa trong não cao hơn so với người bình thường.

(Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là những nghiên cứu mang tính chất liên hệ, chưa thể khẳng định chắc chắn vi nhựa là nguyên nhân trực tiếp gây ra các hậu quả sức khỏe tiêu cực này).

5. Lời khuyên:

Cách giảm thiểu phơi nhiễm Dù cần thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ toàn bộ tác động của vi nhựa, việc chủ động phòng ngừa ngay từ bây giờ là vô cùng cần thiết. Để giảm thiểu việc hấp thụ vi nhựa, người dân có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Hạn chế bao bì nhựa: Tránh sử dụng thực phẩm đóng gói trong túi nhựa nilon khi không cần thiết.

• Cẩn trọng với nhiệt độ cao: Tuyệt đối không hâm nóng thức ăn bằng hộp nhựa trong lò vi sóng. Hãy chuyển thức ăn sang bát đĩa thủy tinh hoặc gốm sứ.

• Sử dụng vật dụng thay thế: Ưu tiên sử dụng bình đựng nước bằng thép không gỉ (inox), thủy tinh thay vì chai nhựa dùng một lần.

Bên cạnh nỗ lực cá nhân, việc giảm thiểu rác thải nhựa cần sự chung tay của cộng đồng. Dù đã có một số hiệp định quốc tế (như Công ước Basel 2019 hay Phụ lục V của MARPOL) nhằm kiểm soát rác thải nhựa, ý thức hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần từ mỗi gia đình vẫn là chiếc "chìa khóa" quan trọng nhất để bảo vệ môi trường và sức khỏe các thế hệ tương lai.