Phẫu thuật hủy vùng vào rễ sau (DREZotomy): Hướng tiếp cận mới cho bệnh nhân đau thần kinh sau chấn thương đám rối cánh tay

Sau hai năm sống chung với những cơn đau thần kinh mức độ nặng ở cánh tay trái và thất bại sau các phương pháp điều trị bảo tồn, một bệnh nhân nam (56 tuổi) đã được chỉ định kỹ thuật hủy vùng vào rễ sau (DREZotomy) – một phương pháp phẫu thuật chuyên sâu tác động trực tiếp vào vùng dẫn truyền cảm giác đau tại tủy sống.

Tình trạng lâm sàng và gánh nặng đau thần kinh mạn tính

Chấn thương đám rối cánh tay, đặc biệt là tình trạng "nhổ rễ thần kinh" (Root Avulsion), là một trong những tổn thương nghiêm trọng nhất trong ngoại thần kinh. Khác với những tổn thương dây thần kinh ngoại biên thông thường có thể khâu nối, nhổ rễ thần kinh là tình trạng rễ thần kinh bị giật đứt hoàn toàn ra khỏi cấu trúc tủy sống.

Trường hợp của bệnh nhân nam này là một ví dụ điển hình. Sau chấn thương, người bệnh bị liệt và teo cơ cánh tay trái hoàn toàn (phân bố rễ C5-C8), kèm theo những cơn đau thần kinh dữ dội kéo dài liên tục suốt 2 năm. Dù đã áp dụng các phác đồ điều trị nội khoa tích cực, tình trạng đau vẫn không thuyên giảm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và khả năng phục hồi của người bệnh.

Cơ chế bệnh lý và giới hạn của các phương pháp điều trị truyền thống

Khi rễ thần kinh bị nhổ khỏi tủy sống, vùng sừng sau của tủy sống (nơi tiếp nhận và xử lý tín hiệu cảm giác) rơi vào trạng thái "mất ức chế". Các tế bào thần kinh tại đây trở nên hưng phấn quá mức, tự phát ra các tín hiệu đau liên tục gửi lên não bộ, ngay cả khi không có kích thích thực thể từ cánh tay. Điều này giải thích tại sao các phương pháp giảm đau thông thường hoặc can thiệp tại vùng cánh tay thường không mang lại kết quả mong muốn trong các trường hợp nhổ rễ thần kinh tiền hạch.

Kết quả chụp MRI của bệnh nhân cho thấy tình trạng đứt rễ C6, C7 kèm theo túi thoát vị dịch não tủy (pseudomeningocele) và tổn thương tủy cổ ngang mức C5-C6.

Phẫu thuật hủy vùng vào rễ sau: Can thiệp trực tiếp vào trung tâm dẫn truyền đau

Đối với những trường hợp đau kéo dài không đáp ứng với các loại thuốc điều trị, các bác sĩ đã đề xuất thực hiện kỹ thuật hủy vùng vào rễ sau (Dorsal Root Entry Zone lesioning - DREZotomy).

• Cơ chế kỹ thuật: Bác sĩ tiến hành phẫu thuật vi phẫu để tác động chính xác nhằm phá hủy vùng sừng sau tủy sống — nơi các tín hiệu đau tự phát đang được tạo ra.
• Phạm vi can thiệp: Trong trường hợp này, phạm vi can thiệp được xác định từ mức C4 đến C7. Việc mở rộng phạm vi này nhằm đảm bảo bao phủ toàn bộ các vùng cảm giác bị ảnh hưởng, triệt tiêu các đường dẫn truyền đau lan tỏa từ các rễ thần kinh lân cận.

Tiên lượng và định hướng phục hồi chức năng

PGS.TS. BS. Phạm Anh Tuấn, trưởng khoa Ngoại thần kinh, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cho biết: “Đây là một kỹ thuật ngoại thần kinh chuyên sâu, đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại để đảm bảo độ chính xác cao. Mục tiêu là phá hủy chọn lọc vùng gây đau trong khi vẫn bảo tồn tối đa các cấu trúc chức năng lân cận của tủy sống như đường vận động và cảm giác sâu. Phẫu thuật hủy vùng vào rễ sau giúp bệnh nhân giảm sự lệ thuộc vào các thuốc giảm đau liều cao, từ đó cải thiện thể trạng và tạo điều kiện thuận lợi cho các chương trình phục hồi chức năng vận động tiếp theo.”

Hình:  PGS.TS.BS Phạm Anh Tuấn (bìa trái) đang thực hiện một ca phẫu thuật thần kinh

Khuyến cáo y khoa

Đau thần kinh sau tổn thương nhổ rễ đám rối cánh tay là một bệnh lý phức tạp và khó điều trị. Trong các trường hợp đau mạn tính kéo dài không đáp ứng với điều trị nội khoa, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa Ngoại Thần kinh để đánh giá khả năng can thiệp bằng các phương pháp hiện đại như phẫu thuật hủy vùng vào rễ sau.

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh

  facebook.com/BVNTP

  youtube.com/bvntp