Giải phẫu và chức năng của thân não

1. Thân não là gì? 

Thân não là phần thấp nhất của não bộ, nằm ở vị trí nối liền giữa đại não và tủy sống. Đây là khu vực điều khiển chức năng sống thiết yếu và chứa các nhân của 10 trong số 12 dây thần kinh sọ. Ngoài ra, thân não còn là nơi các đường dẫn truyền cảm giác và vận động đi qua, đóng vai trò là “trung tâm kết nối” trong hệ thần kinh trung ương. 

Tuy có kích thước nhỏ, nhưng thân não lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng vì: 

• Là trung tâm liên lạc chính giữa não bộ và phần còn lại của cơ thể. 
• Là nơi đi qua của hầu hết các đường dẫn truyền cảm giác và vận động. 
• Là vị trí chứa nhiều nhân thần kinh sọ và các cấu trúc kiểm soát hoạt động sống của cơ thể. 

Trong giải phẫu thần kinh, thân não luôn là vị trí được quan tâm nhất, bởi bất kể tổn thương nào xảy ra tại vùng này đều sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự sống. Do vậy, việc hiểu rõ cấu trúc và vai trò của thân não là điều tiên quyết hơn cả, giúp mang lại nhiều lợi ích trong chẩn đoán lâm sàng và điều trị bệnh liên quan. 

2. Giải phẫu thân não gồm những gì?

Thân não giải phẫu gồm 3 phần như sau:

a. Não giữa

Não giữa là phần nhỏ nhất của thân não và có kích thước khoảng 3/4 inch (1,905 cm). Cấu trúc này nằm ở phần trên cùng của thân não, liên quan đến thị giác, thính giác, giấc ngủ, sự tỉnh táo, sự thức giấc và điều chỉnh nhiệt độ cơ thể.

Não giữa chứa các dây thần kinh sọ thứ ba và thứ tư, được gọi tương ứng là dây thần kinh vận nhãn và dây thần kinh ròng rọc, giúp điều phối chức năng vận động của mắt.

b. Cầu não

Cầu não có kích thước khoảng 1 inch (2,54 cm), nằm ngay dưới não giữa, thực hiện các chức năng liên quan đến cảm giác, biểu cảm trên khuôn mặt, chuyển động mắt, nhai, tiết nước bọt và nước mắt. Ngoài ra, cấu trúc này còn tham gia vào quá trình hỗ trợ giữ thăng bằng cho cơ thể.

c. Hành tuỷ

Hành tủy là phần thân não kết nối với tủy sống, chứa các sợi dây thần kinh vận động, giúp hỗ trợ vận động cho các bộ phận khác nhau trong cơ thể (như lưỡi).  Ngoài ra, cấu trúc này còn chứa các dây thần kinh sọ não thứ chín, mười, mười một và mười hai, được gọi tương ứng là dây thần kinh thiệt hầu, phế vị, phụ và hạ thiệt. Hành tủy giúp điều hòa nhịp thở, nhịp tim, huyết áp và các phản xạ như ho, nôn, hắt hơi…

3. Chức năng chính của thân não

Chức năng chính của thân não bao gồm: 

• Duy trì các chức năng sống cơ bản: Thân não có vai trò quan trọng trong kiểm soát hô hấp, tuần hoàn, huyết áp và tiêu hoá thông qua các trung khu ở hành não, giúp cơ thể hoạt động một cách tự động và liên tục mà không cần ý thức điều khiển. Từ đó, bảo đảm duy trì sự sống ngay cả khi con người đang ngủ hoặc bất tỉnh. 
• Điều phối vận động và cảm giác: Thân não chính là nơi trung chuyển thông tin giữa các vùng khác nhau của não và tuỷ sống. 
• Điều khiển phản xạ nguyên thuỷ như nuốt, ho, nôn, giật mình,...
• Chứa nhân của dây thần kinh sọ: Thân não là nơi xuất phát của 10 trong số 12 đôi dây thần kinh sọ, giúp điều khiển các chức năng vận động và cảm giác quan trọng vùng đầu mặt cổ như cử động mắt, biểu cảm khuôn mặt,..

Dấu hiệu thân não bị tổn thương

Tùy vào từng tình trạng tổn thương não, triệu chứng biểu hiện có thể khác nhau, nhưng nhìn chung có thể nhận biết thông qua một số dấu hiệu như sau:

• Khó giữ thăng bằng.
• Chóng mặt, choáng váng.
• Mất ngủ hoặc các rối loạn khác liên quan đến giấc ngủ.
• Buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Nói lắp.
• Rối loạn chuyển động mắt.
• Các triệu chứng đột quỵ, như: yếu cơ mặt, lú lẫn, khó nói, thay đổi thị lực…
• Khó nuốt, uống hoặc ăn.
• Suy giảm ý thức.
• Khó thở.
• Nhịp tim không đều.
• Nhìn đôi.
• Yếu cơ và thay đổi cảm giác.
• Có vấn đề về khả năng phối hợp và đi lại.

Tổn thương thân não là trường hợp khẩn cấp, có thể ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của cấu trúc này. Trong những trường hợp nghiêm trọng, tim có thể ngừng đập, người bệnh bị liệt hoàn toàn và rơi vào hôn mê.

Nhiều tình trạng tổn thương thân não còn đe dọa đến tính mạng, thậm chí gây tử. Do đó, khi xảy ra các triệu chứng và có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu, điều trị kịp thời.