Quy trình kỹ thuật ghi điện thế gợi thị giác bằng điện cơ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Điện thế gợi thị giác là những sóng điện của não được ghi lại ở da đầu qua vùng chẩm khi có kích thích ánh sáng.

- Mục đích: giúp đánh giá sự toàn vẹn của đường thị giác từ dây thần kinh số II, qua giao thoa thị giác và dải thị giác, tới thể gối ngoài và phóng chiếu thể gối - khe cựa cho tới vỏ não thị giác, chủ yếu là các tổn thương trước giao thoa nhưng cũng có thể phân biệt được những tổn thương dẫn truyền thị giác sau giao thoa.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nghi ngờ các tổn thương đường dẫn truyền thị giác: viêm dây thần kinh thị (ON), xơ cứng rải rác (MS), viêm tủy thị thần kinh…

- Phát hiện sớm một số bất thường về mắt ở trẻ sơ sinh

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh chức năng sinh tồn không ổn định.

4. THẬN TRỌNG

Người bệnh kém hợp tác để làm kỹ thuật như người suy giảm nhận thức…

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- 01 bác sĩ

- 01 điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên

5.2. Thuốc: Không

5.3. Thiết bị y tế

- Điện cực đĩa chuyên dụng (điện cực hoạt động, điện cực đối chiếu, điện cực đất)

- Paste dẫn truyền

- Gel tẩy da chết

- Tăm bông

- Băng keo y tế, bông

- Thước dây

- Bút đánh dấu

- Máy điện cơ có hệ thống đo điện thế gợi thị giác và đã được cài đặt phần mềm đo điện thế gợi thị giác (màn hình có bàn cờ đảo màu, kính mắt, dụng cụ che mắt)

- Máy in, máy vi tính

5.4. Người bệnh

- NB và người nhà được giải thích về mục đích, phương pháp thực hiện kỹ thuật và những khó chịu có thể gặp phải. Được yêu cầu hợp tác trong quá trình đo.

- Hướng dẫn tư thế NB: NB ngồi trên ghế có lưng tựa (BN nằm nếu cần). Bỏ các đồ điện tử kim loại (đồng hồ, điện thoại…) ra khỏi cơ thể.

5.5. Hồ sơ bệnh án/ Phiếu chỉ định

- NB ngoại trú: Phiếu chỉ định đo VEPs bao gồm thông tin về: tên, tuổi, giới tính, địa chỉ, chẩn đoán lâm sàng.

- NB nội trú: Gồm cả phiếu chỉ định đo VEPs và hồ sơ bệnh án.

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: Khoảng 30 - 60 phút.

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng ghi điện cơ đảm bảo yên tĩnh, nhiệt độ phù hợp và chống nhiễu tốt.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra phiếu chỉ định và HSBA (nếu là NB nội trú).

- Chào hỏi, tự giới thiệu: họ tên, nhiệm vụ

- Kiểm tra thông tin người bệnh: họ tên, tuổi, địa chỉ, đối tượng

- Bật máy, bật phần mềm, nhập thông tin người bệnh.

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

6.1. Bước 1. Vệ sinh tay BS, KTV, vệ sinh da người bệnh vị trí đặt điện cực

6.2. Bước 2. Xác định vị trí đặt các điện cực theo quy định

- Xác định vị trí các điện cực ghi, điện cực đất:

+Oz: Đo trên đường trung tâm, từ Nasion (gốc sống mũi) đến Inion (ụ chẩm). Đo, đánh dấu lên 10% tổng giá trị từ ụ chẩm ta được Oz.

+Fz:: cũng trên đường trung tâm, từ gốc mũi đo, đánh dấu lên 30% ta được Fz

+Fpz: Từ gốc mũi lên 10%

6.3. Bước 3. Tẩy vùng da vị trí dự kiến đặt điện cực bằng gel tẩy da chuyên dụng.

6.4. Bước 4. Bôi chất dẫn điện

6.5. Bước 5. Gắn các điện cực đĩa vào các vị trí đã xác định, gắn dây điện cực vào hệ thống máy.

- Cố định điện cực (bông, miếng giấy, băng keo)

- Kiểm tra điện trở (impedance) thấp nhất có thể (thường dưới 10KΩ)

6.6. Bước 6. Kích thích

- Tùy theo chỉ định của BS

+Cách 1: Cho người bệnh ngồi ghế thoải mái, thẳng với màn hình bàn cờ đảo màu, ngồi thẳng, góc nhìn với chấm đỏ giữa màn hình là 90°, mắt bệnh nhân cách màn hình từ 80-100 cm, tắt đèn để phòng không quá sáng, hướng dẫn người bệnh che mắt chưa kiểm tra, mắt đang kiểm tra tập trung nhìn thẳng vào chấm đỏ ở trung tâm màn hình

+Cách 2: Cho người đeo kính phát kích thích ánh sáng, hướng dẫn người bệnh mở mắt nhìn vào ánh sáng nhấp nháy trong kính

- Thực hiện kích thích từ 100-200 lần với tần số khoảng 2-4 Hz đối với màn hình pattern và 1Hz đối với kính phát kích thích ánh sáng.

- Tương tự đổi bên còn lại

- Mỗi bên nên làm ít nhất 2 lần

- Kiểm tra và đánh dấu sóng đáp ứng

6.7. Bước 7. Tổng hợp số liệu ghi được

Chọn Report để tổng hợp các chỉ số đo được

6.8. Bước 8. Nhận định kết quả

So sánh các giá trị đo được, đánh giá sơ bộ từng sóng với giá trị bình thường. Thường có hai sóng một sóng âm có thời gian tiềm tàng 75ms (N75), một sóng dương tiếp sau có thời gian tiềm 100ms (P100), quan trọng nhất P100 phản ánh tính toàn vẹn của hệ dẫn truyền thị giác

6.9. Bước 9. Kết thúc khảo sát

- Tháo hệ thống điện cực.

- Vệ sinh vùng da đặt điện cực của NB, thu dọn dụng cụ, làm sạch

* Những điểm cần lưu ý:

- Thời gian thực hiện kỹ thuật có thể thay đổi tùy thuộc tình trạng bệnh và giải phẫu thần kinh của NB.

- Vị trí đặt các điện cực nên đúng theo quy định, đảm bảo khoảng cách theo chuẩn.

- Các bước kỹ thuật có thể tiến hành trình tự hoặc phối hợp.

- Phòng kỹ thuật cần đảm bảo đủ tối khi thực hiện kích thích

- Đối với trẻ nhỏ và người bệnh bị cận nên dùng kỹ thuật ghi bằng đèn chớp sáng. Tuy nhiên nên làm cả 2 cách để có thể đưa ra kết quả chính xác nhất.

- Yếu tố nhiệt độ cơ thể cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả đo nên sử dụng cảm biến nhiệt để biết được nhiệt độ của người bệnh.

- Yếu tố chống nhiễu là rất quan trọng để thu được kết quả chính xác

- Hình ảnh minh họa

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Khảo sát điện thế gợi thị giác là xét nghiệm không xâm lấn nên không có tai biến.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế. (2014). Ghi điện thế kích thích thị giác. “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật nội khoa, chuyên ngành thần kinh”.

2. Nguyễn Hữu Công (2013). "Chẩn đoán điện và ứng dụng lâm sàng". Nhà xuất

3. bản Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 125 trang.

4. Karl E. Misulis. Toufic Fakhoury. (2001). Spehlmann’s Evoked Potential Primer.