Quy trình phẫu thuật cắt bỏ u da vành tai

1. ĐẠI CƯƠNG

- Phẫu thuật cắt bỏ u da vành tai là một thủ thuật ngoại khoa được thực hiện nhằm loại bỏ các khối u tân sinh, bao gồm cả u lành tính và ác tính, phát triển trên bề mặt da của vành tai. Vành tai, do cấu trúc giải phẫu lồi ra và thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, là một trong những vị trí phổ biến nhất cho sự phát triển của các loại ung thư da, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào đáy (Basal Cell Carcinoma - BCC) và ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous Cell Carcinoma - SCC). U hắc tố (Melanoma), mặc dù ít gặp hơn, nhưng cũng có thể xuất hiện và có tiên lượng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

- Các khối u lành tính trên vành tai cũng khá đa dạng, bao gồm u nang bã nhờn, u mỡ, u xơ, sẹo lồi, và các tổn thương tiền ung thư như dày sừng ánh sáng (actinic keratosis). Mặc dù không đe dọa tính mạng, các khối u lành tính này có thể gây khó chịu, đau đớn, nhiễm trùng tái phát, hoặc ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

- Mục tiêu chính của phẫu thuật là loại bỏ hoàn toàn khối u với rìa an toàn (margin) đầy đủ để đảm bảo không còn tế bào ung thư sót lại (đối với u ác tính), đồng thời bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu và chức năng của vành tai. Vành tai có cấu trúc sụn phức tạp, mạch máu và thần kinh phong phú, do đó, phẫu thuật đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và kiến thức sâu rộng về giải phẫu vùng đầu mặt cổ để đạt được kết quả thẩm mỹ và chức năng tối ưu, giảm thiểu biến dạng và các biến chứng sau phẫu thuật. Việc chẩn đoán sớm thông qua thăm khám lâm sàng, sinh thiết và hình ảnh học là yếu tố then chốt để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và nâng cao hiệu quả điều trị.

 

2. CHỈ ĐỊNH

Phẫu thuật cắt bỏ u da vành tai được chỉ định trong các trường hợp sau:

- U da lành tính:

- U nang bã nhờn, u mỡ, u xơ, sẹo lồi gây khó chịu, đau hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ.

- Các tổn thương tiền ung thư như dày sừng ánh sáng (actinic keratosis) không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc các phương pháp khác.

- U da ác tính:

- Ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC) khu trú, đặc biệt là các loại nốt, bề mặt, hoặc thâm nhiễm.

- Ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) khu trú, bao gồm các dạng tại chỗ (in situ) và xâm lấn.

- U hắc tố (melanoma) giai đoạn sớm, đặc biệt là melanoma tại chỗ hoặc có độ sâu Breslow thấp.

- Các loại ung thư da khác phát sinh tại vành tai (ví dụ: ung thư tuyến bã nhờn, ung thư tế bào Merkel).

- Chẩn đoán: Sinh thiết cắt bỏ để xác định bản chất của khối u khi các phương pháp chẩn đoán khác không đủ rõ ràng hoặc khi cần xác định rìa cắt sạch.

 

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Chống chỉ định tuyệt đối:

+ Bệnh nhân có tình trạng toàn thân không ổn định, không thể chịu đựng được cuộc phẫu thuật (ví dụ: suy tim nặng độ IV, nhồi máu cơ tim cấp, rối loạn đông máu nặng không kiểm soát được, sốc).

+ Nhiễm trùng cấp tính tại vùng phẫu thuật hoặc nhiễm trùng huyết.

- Chống chỉ định tương đối:

+ Rối loạn đông máu nhẹ hoặc đang dùng thuốc chống đông (cần điều chỉnh liều hoặc ngừng thuốc theo chỉ định của bác sĩ trước phẫu thuật).

+ Bệnh nhân có bệnh lý mạn tính chưa được kiểm soát tốt (ví dụ: đái tháo đường không kiểm soát gây nhiễm trùng, tăng huyết áp nặng không ổn định).

+ Khối u quá lớn, xâm lấn rộng vào các cấu trúc lân cận quan trọng (sụn vành tai toàn bộ, xương thái dương, ống tai ngoài, tuyến mang tai, hoặc di căn hạch vùng) đòi hỏi phẫu thuật phức tạp hơn, có thể cần phối hợp đa chuyên khoa hoặc các phương pháp điều trị bổ trợ khác (xạ trị, hóa trị).

+ Bệnh nhân từ chối phẫu thuật hoặc không hợp tác.

 

4. THẬN TRỌNG

- Đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng: Cần thăm khám lâm sàng chi tiết, đánh giá kích thước, vị trí, độ sâu xâm lấn của khối u, đặc biệt là mối liên quan với sụn vành tai, ống tai ngoài, và các cấu trúc thần kinh, mạch máu lân cận. Có thể cần các phương tiện chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, MRI) cho các khối u lớn hoặc nghi ngờ xâm lấn sâu.

- Bảo tồn cấu trúc giải phẫu và chức năng: Vành tai có cấu trúc phức tạp với sụn, thần kinh (đặc biệt là thần kinh tai lớn, nhánh thần kinh mặt), và mạch máu. Cần thận trọng để bảo tồn tối đa các cấu trúc này, giảm thiểu tổn thương thần kinh, mạch máu, và biến dạng sau phẫu thuật.

- Nguy cơ chảy máu: Vành tai có hệ thống mạch máu phong phú. Cần cầm máu kỹ lưỡng trong và sau phẫu thuật để tránh tụ máu và các biến chứng liên quan.

- Nguy cơ nhiễm trùng: Vùng tai dễ bị nhiễm trùng sau phẫu thuật do cấu trúc gấp khúc, khó vệ sinh và tiếp xúc với môi trường. Cần tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn nghiêm ngặt và chăm sóc vết mổ đúng cách.

- Kết quả thẩm mỹ: Cần cân nhắc kỹ lưỡng phương pháp tái tạo phù hợp nhất để đạt được kết quả thẩm mỹ tối ưu, đặc biệt đối với các khối u lớn hoặc ở các vị trí dễ nhìn thấy, ảnh hưởng đến hình dáng vành tai.

- Giải phẫu bệnh rìa cắt: Đối với u ác tính, việc đảm bảo rìa cắt sạch (không còn tế bào ung thư tại bờ cắt) là vô cùng quan trọng để giảm nguy cơ tái phát. Mẫu bệnh phẩm phải được gửi đi giải phẫu bệnh để đánh giá chính xác.

 

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sĩ: 04

- Điều dưỡng: 02

5.2. Thuốc

- Thuốc tê tại chỗ (lidocain 1% adrenalin 1/200000).

- Kháng sinh dự phòng

- Thuốc giảm đau

- Dịch truyền, dung dịch nước muối sinh lý 0.9%

5.3. Thiết bị y tế:

- Băng dính cố định mũi, băng dính cá nhân, băng dính trong

- Bộ dây truyền dịch, dây hút dịch, dây nối bơm tiêm điện, dây dẫn lưu silicon

- Bơm tiêm: 1ml, 5ml, 10 ml, 20 ml, 50 ml

- Kim luồn tĩnh mạch, kim tiêm dùng 1 lần

- Khóa ba ngã

- Lưỡi dao mổ vô trùng các cỡ

- Chỉ phẫu thuật

- Gạc phẫu thuật

- Găng tay khám, găng tay phẫu thuật

- Khẩu trang phẫu thuật, mũ phẫu thuật

- Vật liệu cầm máu

- Tấm trải nilon

- Bộ dụng cụ phẫu thuật tạo hình

- Bộ dụng cụ phẫu thuật cơ bản

- Máy sưởi ấm

- Monitor theo dõi người bệnh

- Dao mổ điện.

5.4. Người bệnh

- Làm đủ bộ xét nghiệm thường quy

- Làm các cận lâm sàng thăm dò chức năng cần thiết để chẩn đoán và điều trị trước và sau phẫu thuật.

- Giải thích người bệnh và người nhà trước phẫu thuật, ký hồ sơ bệnh án.

5.5. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án ngoại khoa hoàn chỉnh.

- Người nhà ký cam kết phẫu thuật, xác nhận đã được tư vấn và chấp nhận nguy cơ.

- Bệnh án ngoại khoa đầy đủ thông tin tiền sử, bệnh sử, kết quả khám bệnh.

5.6. Dự kiến thời gian phẫu thuật: 2 giờ

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng phẫu thuật.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a. Kiểm tra người bệnh: đúng tên tuổi, đúng chẩn đoán, đúng vị trí can thiệp.

b. Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật.

c. Đặt tư thế phù hợp trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Bệnh nhân nằm ngửa trên bàn mổ.

- Đầu được xoay nghiêng sang một bên (bên đối diện với tai phẫu thuật) để lộ rõ vùng vành tai cần phẫu thuật.

 

6.TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

Vô cảm

- Gây tê tại chỗ: Là phương pháp phổ biến nhất và thường được ưu tiên cho các khối u nhỏ và trung bình.

- Gây mê toàn thân: Chỉ định cho các trường hợp khối u rất lớn, phẫu thuật phức tạp, cần tái tạo rộng, phẫu thuật kéo dài, hoặc bệnh nhân không hợp tác, trẻ em, hoặc có các bệnh lý nền không cho phép gây tê tại chỗ.

6.1. Bước 1: Chuẩn bị và sát khuẩn

6.2. Bước 2: Xác định đường rạch và rìa an toàn: đánh dấu đường rạch bao quanh khối u, đảm bảo rìa an toàn.

6.3. Bước 3: Cắt bỏ khối u: rạch da theo đường đánh dấu, cắt bỏ khối u và phần da lành xung quanh đến độ sâu cần thiết tuỳ theo loại u và độ xâm lấn.

6.4. Bước 4: Cầm máu. Gửi bệnh phẩm u làm giải phẫu bệnh để xác định bản chất u và đánh giá rìa cắt có an toàn không.

6.5. Bước 5: Tái tạo khuyết hổng: tuỳ thuộc kích thước, vị trí của khuyết hổng, mức độ tổn thương sụn:

6.6. Bước 6: Khâu đóng trực tiếp: Đối với các khuyết hổng nhỏ (<1-2 cm).

6.7. Bước 7: Ghép da hoặc sử dụng vạt tại chỗ: áp dụng cho tổn khuyết lớn hơn, không thể khâu đóng trực tiếp

6.8. Bước 8: Tái tạo phức tạp: Đối với các khuyết hổng lớn có liên quan đến sụn vành tai hoặc toàn bộ vành tai, có thể cần các kỹ thuật tái tạo sụn bằng sụn sườn tự thân hoặc vật liệu nhân tạo, kết hợp với các vạt da lớn hoặc ghép da đa thì.

6.9. Bước 9: Đóng vết mổ:

- Khâu lớp dưới da và sụn (nếu có) bằng chỉ tiêu

- Khâu da bằng chỉ không tiêu

- Đặt dẫn lưu nếu có nguy cơ tụ dịch hoặc tụ máu lớn.

- Băng ép vết mổ tuỳ thuộc ghép da hay sử dụng vạt để tránh tụ dịch tụ máu vết mổ.

6.10 Kết thúc quy trình

-Đánh giá tri giác và dấu hiệu sinh tồn sau mổ.

-Ghi chép hồ sơ đầy đủ, bàn giao người bệnh cho hồi sức và theo dõi.

 

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Tai biến của gây tê/mê. Xử trí: hồi sức và theo dõi tại phòng hồi sức.

- Tổn thương mạch máu lớn: Nếu xảy ra trong mổ cần xử trí khâu phục hồi hoặc thắt mạch.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu/tụ máu: Xử trí bằng cách băng ép, dẫn lưu hoặc mổ lại cầm máu nếu cần.

-Nhiễm trùng vết mổ: Dùng kháng sinh đường toàn thân, vệ sinh vết mổ, tháo chỉ nếu cần để dẫn lưu mủ.

- Hoại tử vạt/ghép: Điều trị bảo tồn ban đầu, sau đó phẫu thuật loại bỏ phần hoại tử và   tái tạo lại nếu cần.

7.3. Biến chứng muộn

- Sẹo xấu, sẹo lồi: Tiêm corticosteroid tại chỗ, phẫu thuật chỉnh sửa sẹo, xạ trị bổ trợ (đối với sẹo lồi tái phát).

- Tổn thương thần kinh: Thường là tổn thương thần kinh tai lớn gây tê bì vùng da vành tai. Phần lớn hồi phục một phần hoặc hoàn toàn, ít khi cần can thiệp.

- Tái phát u: Nếu giải phẫu bệnh cho thấy bờ diện cắt còn tế bào ung thư hoặc khối u tái phát lâm sàng, cần xem xét phẫu thuật lại hoặc các phương pháp điều trị bổ trợ khác (xạ trị, hóa trị).

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Moore KL, Dalley AF, Agur AMR. Clinically Oriented Anatomy. Lippincott Williams & Wilkins.

- Shah JP, Patel SG. Head and Neck Surgery and Oncology. Elsevier Health Sciences.

- Nguyen QH, Le TT. Surgical management of benign and malignant auricular tumors. Journal of Otolaryngology, 2020.

- American Academy of Otolaryngology—Head and Neck Surgery (AAO-HNS) Clinical Practice Guidelines.

return to top