Quy trình phẫu thuật cắt bỏ u da ác tính vùng da đầu dưới 2 cm

1. ĐẠI CƯƠNG

- U da ác tính vùng da đầu thường gặp là ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC), ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) và u ác tính tế bào hắc tố (melanoma). Trong đó, BCC chiếm tỷ lệ cao nhất và hiếm khi di căn, trong khi SCC và melanoma có nguy cơ di căn xa.

- Tổn thương ác tính kích thước nhỏ (<2cm) vùng da đầu có thể được điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật cắt rộng, với mục tiêu lấy triệt để tổn thương, đảm bảo rìa diện cắt âm tính và tối ưu hóa thẩm mỹ cũng như chức năng..

 

2. CHỈ ĐỊNH:

- U da ác tính vùng da đầu được chẩn đoán xác định bằng giải phẫu bệnh.

- Kích thước tổn thương <2cm (đo theo đường kính lớn nhất).

- Không xâm lấn xương sọ hoặc mô mềm sâu.

- Không có dấu hiệu di căn hạch hoặc di căn xa trên lâm sàng và/hoặc cận lâm sàng.

 

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- U xâm lấn xương sọ, xoang tĩnh mạch màng cứng, hoặc các cấu trúc sâu.

- Tình trạng toàn thân không cho phép can thiệp ngoại khoa (suy tim, suy gan, suy thận giai đoạn cuối…).

- Bệnh nhân không hợp tác hoặc từ chối phẫu thuật.

 

4. THẬN TRỌNG

- Vị trí gần các cấu trúc quan trọng như đường giữa, mạch máu lớn dưới sọ.

- Da đầu đã từng xạ trị, nguy cơ hoại tử cao sau mổ.

- Người bệnh lớn tuổi, có bệnh nền kèm theo (tăng huyết áp, đái tháo đường…).

- Bệnh nhân có rối loạn đông máu

 

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sĩ: 04

- Điều dưỡng: 02

5.2. Thuốc

- Thuốc tê tại chỗ (lidocain adrenalin 1/200000).

- Kháng sinh dự phòng

- Thuốc giảm đau

- Thuốc cầm máu

- Dịch truyền, dung dịch nước muối sinh lý 0.9%

5.3. Thiết bị y tế:

- Băng chun

- Băng dính cố định mũi, băng dính cá nhân, băng dính trong

- Bộ dây truyền dịch, dây hút dịch, dây nối bơm tiêm điện, dây dẫn lưu silicon

- Bơm tiêm: 1ml, 5ml, 10 ml, 20 ml, 50 ml

- Kim luồn tĩnh mạch, kim tiêm dùng 1 lần

- Khóa ba ngã

- Lưỡi dao mổ vô trùng các cỡ

- Chỉ phẫu thuật

- Gạc phẫu thuật

- Găng tay khám, găng tay phẫu thuật

- Khẩu trang phẫu thuật, mũ phẫu thuật

- Vật liệu cầm máu

- Tấm trải nilon

- Bộ dụng cụ phẫu thuật tạo hình

- Bộ dụng cụ phẫu thuật cơ bản

- Máy sưởi ấm

- Monitor theo dõi người bệnh

- Dao mổ điện

5.4. Người bệnh

- Làm đủ bộ xét nghiệm thường quy

- Làm các cận lâm sàng thăm dò chức năng cần thiết để chẩn đoán và điều trị trước và sau phẫu thuật.

- Giải thích người bệnh và người nhà trước phẫu thuật, ký hồ sơ bệnh án.

- Cạo sạch tóc tại vùng tổn thương.

5.5. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án ngoại khoa hoàn chỉnh.

- Người nhà ký cam kết phẫu thuật, xác nhận đã được tư vấn và chấp nhận nguy cơ.

- Bệnh án ngoại khoa đầy đủ thông tin tiền sử, bệnh sử, kết quả khám bệnh. Kết qủa sinh thiết xác định u ác tính.

5.6. Dự kiến thời gian phẫu thuật: 2 giờ

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng phẫu thuật.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a. Kiểm tra người bệnh: đúng tên tuổi, đúng chẩn đoán, đúng vị trí can thiệp.

b. Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật.

c. Đặt tư thế phù hợp trước khi tiến hành kỹ thuật: Bệnh nhân nằm ngửa, đầu quay về phía đối diện tổn thương hoặc nằm sấp (với tổn thương vùng chẩm).

 

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

Vô cảm:

- Thường gây tê tại chỗ.

- Gây mê toàn thân nếu tổn thương lớn, bệnh nhân không hợp tác hoặc có phẫu thuật tái tạo phức tạp.

6.1 Bước 1: Xác định ranh giới tổn thương bằng thước đo và đánh dấu vùng cắt rộng:

- BCC: rìa cắt ≥4mm

- SCC: rìa cắt ≥6mm

- Melanoma: rìa cắt ≥1cm (tùy theo bề dày Breslow)

6.2 Bước 2: Cắt bỏ tổn thương theo hình thoi, vuông góc với bề mặt da.

6.3 Bước 3: Gửi mảnh cắt làm giải phẫu bệnh kiểm tra diện cắt.

6.4 Bước 4: Xử trí vết mổ:

- Khâu trực tiếp nếu khuyết da nhỏ.

- Nếu tổn khuyết da không thể đóng trực tiếp thì sử dụng các vạt tại chỗ hoặc ghép da để che phủ tổn khuyết.

6.5. Bước 5: Kết thúc quy trình

- Đánh giá tri giác và dấu hiệu sinh tồn sau mổ.

- Ghi chép hồ sơ đầy đủ, bàn giao người bệnh cho hồi sức và theo dõi..

 

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu: thường ít, kiểm soát bằng đốt điện hoặc khâu cầm máu.

- Tổn thương mạch lớn/nội sọ: hiếm, thận trọng với tổn thương gần đường giữa.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau mổ. Xử trí: băng ép, mở vết thương để cầm máu lại nếu cần.

- Nhiễm trùng. Xử trí: thay băng, điều trị kháng sinh.

- Chậm liền vết mổ: Chăm sóc tại chỗ liền thương thứ phát hoặc phẫu thuật lại nếu cần.

7.3. Biến chứng muộn

- Sẹo xấu, sẹo co kéo: có thể điều trị bằng laser, phẫu thuật chỉnh sửa nếu cần.

- Tái phát u: thường do cắt không triệt để, cần theo dõi định kỳ và đánh giá giải phẫu bệnh sau mổ.

- Rối loạn cảm giác tại vùng mổ.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Bichakjian CK et al. Guidelines of care for the management of basal cell carcinoma. J Am Acad Dermatol. 2018.

- Stratigos AJ et al. European interdisciplinary guideline on invasive cutaneous squamous cell carcinoma. Eur J Cancer. 2020.

- NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Basal Cell Skin Cancer. Version 2.2024.

- Moore KL, Dalley AF. Clinically Oriented Anatomy, 8th ed. Wolters Kluwer.

- Shah SK, Blechman AB. Surgical excision of skin cancer: technique and reconstruction. Semin Plast Surg. 2019.

return to top