Quy trình phẫu thuật cắt bỏ u da ác tính vùng da đầu từ 2 đến 5 cm

1. ĐẠI CƯƠNG

- U da ác tính vùng da đầu bao gồm các thể phổ biến như ung thư biểu mô tế bào đáy (Basal Cell Carcinoma - BCC), ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous Cell Carcinoma - SCC) và u hắc tố ác tính (Melanoma).

- Vị trí da đầu có đặc điểm giải phẫu mỏng, gần sọ và có nhiều mạch máu nuôi, nên việc phát hiện sớm và điều trị triệt để đóng vai trò quan trọng.

- Đối với tổn thương ác tính vùng da đầu có kích thước từ 2–5 cm, phẫu thuật là phương pháp điều trị chuẩn, cho phép cắt rộng tổn thương và tái tạo da đầu bằng các kỹ thuật phù hợp (vạt tại chỗ, vạt quay, vạt tự do hoặc ghép da).

 

2. CHỈ ĐỊNH:

- U da ác tính vùng da đầu (BCC, SCC, melanoma) có kích thước từ 2 đến 5 cm, xác định bằng sinh thiết.

- Tổn thương chưa xâm lấn xương sọ hoặc các cấu trúc sâu.

- Chưa có di căn hạch hoặc di căn xa.

- Tình trạng toàn thân cho phép can thiệp ngoại khoa

 

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- U xâm lấn xương sọ, xoang tĩnh mạch lớn hoặc nhu mô não.

- Di căn xa đã xác định (phẫu thuật chỉ xem xét trong bối cảnh giảm nhẹ).

- Tình trạng toàn thân nặng, nguy cơ cao khi gây mê/phẫu thuật.

- Người bệnh từ chối điều trị

 

4. THẬN TRỌNG

- Tổn thương gần đường giữa, vùng trán – đỉnh – chẩm, dễ tiếp cận sọ hoặc xoang tĩnh mạch.

- Người bệnh lớn tuổi, có bệnh lý nền như tiểu đường, suy tim, rối loạn đông máu.

- Tiền sử xạ trị vùng da đầu.

- U tái phát sau nhiều lần phẫu thuật trước đó.

 

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sĩ: 04;

- Điều dưỡng: 02

5.2. Thuốc

- Adrenalin 1: 200000.

- Kháng sinh dự phòng

- Thuốc giảm đau

- Thuốc cầm máu

- Dịch truyền, dung dịch nước muối sinh lý 0.9%

5.3. Thiết bị y tế:

- Băng chun

- Bộ dụng cụ ghép da/ vạt tại chỗ hoặc dụng cụ vi phẫu nếu có vạt tự do.

- Băng dính cố định mũi, băng dính cá nhân, băng dính trong

- Bộ dây truyền dịch, dây hút dịch, dây nối bơm tiêm điện, dây dẫn lưu silicon

- Bơm tiêm: 1ml, 5ml, 10 ml, 20 ml, 50 ml

- Kim luồn tĩnh mạch, kim tiêm dùng 1 lần

- Khóa ba ngã

- Lưỡi dao mổ vô trùng các cỡ

- Chỉ phẫu thuật

- Gạc phẫu thuật

- Găng tay khám, găng tay phẫu thuật

- Khẩu trang phẫu thuật, mũ phẫu thuật

- Vật liệu cầm máu

- Tấm trải nilon

- Bộ dụng cụ phẫu thuật tạo hình

- Bộ dụng cụ phẫu thuật cơ bản

- Máy sưởi ấm

- Monitor theo dõi người bệnh

- Dao mổ điện

5.4. Người bệnh

- Làm đủ bộ xét nghiệm thường quy

- Làm các cận lâm sàng thăm dò chức năng cần thiết để chẩn đoán và điều trị trước và sau phẫu thuật.

- Giải thích người bệnh và người nhà trước phẫu thuật, ký hồ sơ bệnh án.

- Cạo sạch tóc tại vùng tổn thương.

5.5. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án ngoại khoa hoàn chỉnh.

- Người nhà ký cam kết phẫu thuật, xác nhận đã được tư vấn và chấp nhận nguy cơ.

- Bệnh án ngoại khoa đầy đủ thông tin tiền sử, bệnh sử, kết quả khám bệnh. Kết quả sinh thiết xác định u ác tính.

5.6. Dự kiến thời gian phẫu thuật: 3 giờ

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng phẫu thuật.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a. Kiểm tra người bệnh: đúng tên tuổi, đúng chẩn đoán, đúng vị trí can thiệp.

b. Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật.

c. Đặt tư thế phù hợp trước khi tiến hành kỹ thuật: Bệnh nhân nằm ngửa, đầu quay về phía đối diện tổn thương hoặc nằm sấp (với tổn thương vùng chẩm).

 

6.TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

Vô cảm

- Thường Gây mê toàn thân.

- Trong một số trường hợp đặc biệt (không gây mê được), có thể phối hợp gây tê tại chỗ và tiền mê.

6.1. Bước 1: Đánh dấu vùng cắt

- Xác định rìa cắt an toàn:

  • BCC: ≥5 mm • SCC: ≥6 mm đến 1 cm
  • Melanoma: ≥1–2 cm tùy độ dày Breslow.

- Đánh dấu diện cắt theo hình elip/quạt tùy vị trí.

6.2. Bước 2: Cắt bỏ tổn thương

- Dùng dao mổ lấy trọn tổn thương, cắt xuyên lớp da – tổ chức dưới da tới cân sọ.

- Kiểm tra mô xương nếu nghi ngờ xâm lấn (cạo hoặc gửi mẫu sinh thiết).

6.3. Bước 3: Tái tạo khuyết da: Tùy theo kích thước và vị trí:

- Khâu trực tiếp nếu khuyết <3 cm và da đầu còn đàn hồi.

- Vạt tịnh tiến/vạt xoay da đầu: sử dụng khi khuyết 3–5 cm.

- Ghép da mỏng: nếu nền phù hợp và không cần che phủ phức tạp.

- Vạt vi phẫu tự do: với khuyết lớn hoặc nền không thuận lợi.

6.4. Bước 4: Cầm máu và khâu đóng

- Cầm máu kỹ bằng dao điện.

- Đặt dẫn lưu nếu cần.

- Khâu từng lớp: dưới da (Vicryl 3.0/4.0), da (Nylon hoặc Prolene 4.0/5.0).

6.5 Kết thúc quy trình

- Đánh giá tri giác và dấu hiệu sinh tồn sau mổ.

- Ghi chép hồ sơ đầy đủ, bàn giao người bệnh cho hồi sức và theo dõi.

 

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu nhiều do mạch máu vùng tai phong phú.

- Tai biến của gây tê/gây mê: theo dõi, xử trí tại phòng hồi sức sau mổ.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau mổ. Xử trí: băng ép, mở vết thương để cầm máu lại nếu cần.

- Nhiễm trùng. Xử trí: thay băng, điều trị kháng sinh.

- Chậm liền vết mổ: Chăm sóc tại chỗ liền thương thứ phát hoặc phẫu thuật lại nếu cần.

7.3. Biến chứng muộn

- Sẹo xấu, sẹo co kéo: có thể điều trị bằng laser, phẫu thuật chỉnh sửa nếu cần.

- Tái phát u: thường do cắt không triệt để, cần theo dõi định kỳ và đánh giá giải phẫu bệnh sau mổ.

- Rối loạn cảm giác tại vùng mổ do tổn thương nhánh thần kinh nông.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Stratigos AJ, Garbe C, et al. European interdisciplinary guideline on invasive cutaneous squamous cell carcinoma. Eur J Cancer. 2020.

2. Bichakjian CK, et al. Basal Cell Skin Cancer, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Version 2.2024.

3. Swetter SM, et al. Cutaneous melanoma: Clinical features and diagnosis. UpToDate, 2024.

4. Nahabedian MY. Scalp Reconstruction: Techniques, Challenges, and Strategies. Clin Plast Surg. 2022.

5. Moore KL, Dalley AF, Agur AM. Clinically Oriented Anatomy, 8th Edition.

return to top