Quy trình phẫu thuật tạo hình bằng vạt tự do cho khuyết phần mềm vùng mặt cổ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Phẫu thuật tạo hình bằng vạt tự do cho khuyết phần mềm vùng mặt cổ là kỹ thuật sử dụng vạt da cơ từ một vị trí khác trên cơ thể, được nuôi dưỡng bởi cuống mạch máu riêng, để che phủ và tái tạo các mô bị mất hoặc hư hại ở vùng mặt cổ.

- Nguyên lý là nối vi phẫu. Nối các mạch máu của vạt với các mạch máu ở vùng nhận (vùng mặt cổ bị khuyết) bằng kỹ thuật vi phẫu thuật.

- Mục đích:

+ Che phủ khuyết hổng: Vạt tự do giúp che phủ các khuyết hổng do chấn thương,bỏng, cắt bỏ u, hoặc dị tật bẩm sinh ở vùng mặt cổ.

+ Phục hồi chức năng: Vạt có thể tái tạo các chức năng quan trọng như cử động, cảm giác, và thẩm mỹ cho vùng mặt cổ.

+ Cải thiện chất lượng cuộc sống: Phẫu thuật giúp cải thiện ngoại hình, nâng cao sự  tự tin và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

2. CHỈ ĐỊNH

- Khuyết phần mềm vùng mặt cổ không thể đóng trực tiếp hoặc dùng các vạt lân cận do các nguyên nhân sau cắt u, di chứng chấn thương, sau bỏng, xạ trị…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh lý toàn thân phối hợp nặng

- Không có chống chỉ định tuyệt đối phụ thuộc các yếu tố lựa chọn người bệnh

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có bệnh lý toàn thân mạn tính chưa được kiểm soát ổn định

- Người bệnh có tiền sử dị ứng thuốc

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

- Bác sĩ: 04

- Điều dưỡng: 02

5.2 Thuốc:

- Thuốc gây tê

- Thuốc co mạch

- Nước cất

5.3. Thiết bị y tế:

- Băng dính cố định mũi, băng dính cá nhân, băng dính trong

- Bộ dây truyền dịch, dây hút dịch, dây nối bơm tiêm điện, dây dẫn lưu silicon

- Bơm tiêm: 1ml, 5ml, 10 ml, 20 ml, 50 ml

- Kim luồn tĩnh mạch, kim tiêm dùng 1 lần

- Khóa ba ngã

- Lưỡi dao mổ vô trùng các cỡ

- Chỉ phẫu thuật

- Gạc phẫu thuật

- Găng tay khám, găng tay phẫu thuật

- Khẩu trang phẫu thuật, mũ phẫu thuật

- Vật liệu cầm máu

- Tấm trải nilon

- Bộ dụng cụ phẫu thuật tạo hình

- Bộ dụng cụ phẫu thuật cơ bản

- Máy sưởi ấm

- Monitor theo dõi người bệnh

- Dao mổ điện

5.4. Người bệnh:

- Người bệnh và gia đình được giải thích rõ trước mổ về tình trạng bệnh và tình trạng chung, khả năng điều trị phẫu thuật và các bước tiến hành dự kiến, các tai biến, biến chứng, di chứng có thể gặp do bệnh, do gây mê, gây tê, thuốc điều trị hoặc do cơ địa người bệnh.

- Nâng cao thể trạng, cân bằng các rối loạn do hậu quả của bệnh hoặc các bệnh kèm theo, cơ địa…

- Chuẩn bị trước phẫu thuật: vệ sinh vùng mổ và các chuẩn bị phẫu thuật theo quy định khác.

- Giải thích người bệnh và người nhà trước phẫu thuật để ký hồ sơ bệnh án.

5.5. Hồ sơ bệnh án:

- Bệnh án ngoại khoa

- Người bệnh và người nhà ký hồ sơ bệnh án

5.6. Thời gian phẫu thuật: 5-6 giờ

5.7. Địa điểm thực hiện kĩ thuật: Phòng phẫu thuật

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh:

a. Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tính chính xác của người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật...

b. Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật, thủ thuật

c. Đặt tư thế bệnh nhân

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT

Vô cảm: Gây mê toàn thân

6.1. Bước 1: Kỹ thuật:

- Đánh giá vết thương, các tổn thương phối hợp

- Chuẩn bị nơi nhận, cắt lọc vết thương, lấy bỏ dị vật, bơm rửa, chuẩn bị mạch nhận (thường là động mạch mặt hoặc các nhánh của động mạch cảnh ngoài và tĩnh mạch tuỳ hành hoặc nhánh của tĩnh mạch cảnh)

6.2. Bước 2:

- Thiết kế, bóc tách, phẫu tích nâng vạt.

6.3. Bước 3:

- Chuyển vạt đến vùng khuyết hổng, cố định vạt, tiến hành nối động mạch và tĩnh mạch của vạt với động mạch và tĩnh mạch nơi nhận bằng kĩ thuật vi phẫu dưới kính vi phẫu bằng chỉ Nylon 9/0, 10/0, 11/0 tuỳ thuộc vào kích thước của mạch. Đánh giá sức sống và sự cấp máu của vạt

6.4. Bước 4:

- Tạo hình che phủ khuyết tổn

- Đóng nơi cho vạt. Nơi cho vạt có thể đóng trực tiếp hoặc ghép da. Đặt dẫn lưu nếu cần.

6.5. Kết thúc quy trình:

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Theo dõi:

- Các dấu hiệu sinh tồn sau mổ (mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở).

- Theo dõi tình trạng vạt: màu sắc vạt, hồi lưu mao mạch, siêu âm Doppler mạch của vạt, nhiệt độ của vạt

- Dẫn lưu.

- Điều trị thuốc sau phẫu thuật: chú ý dùng thuốc chống đông để tránh tắc mạch nối vi phẫu. Thông thường dùng chống đông 5-7 ngày

7.2. Tai biến trong khi thực hiện kĩ thuật:

- Tai biến của gây tê: dị ứng, phản ứng thuốc, sốc phản vệ. Xử trí: chống sốc, chống dị ứng

- Chảy máu: máu chảy qua vết thương. Xử trí: cầm máu, thuốc co mạch

7.3. Tai biến sau khi thực hiện kĩ thuật:

- Chảy máu: Chảy qua vết thương hoặc qua dẫn lưu, tụ máu dưới da. Xử trí: Bù khối lượng tuần hoàn, băng ép, mổ cầm máu nếu cần.

- Chèn ép hoặc tắc mạch vạt: nới băng, quay cổ bệnh nhân để tránh gập mạch hoặc căng mạch, cắt chỉ, dùng thuốc giãn mạch nhỏ vào mạch vạt. Nếu các biện pháp tại chỗ không hiệu quả, cân nhắc mổ cấp cứu để kiểm tra mạch vạt và nối lại mạch nếu tắc mạch

- Nhiễm trùng: Vết mổ sưng tấy, viêm đỏ, chảy dịch đục. Xử trí: thay băng, cấy dịch vết thương, mở vết thương nếu cần, điều trị theo kháng sinh đồ.

- Hoại tử vạt một phần hoặc toàn bộ. Xử trí: cắt lọc, làm sạch, lập kế hoạch tạo hình tiếp theo.

7.4. Biến chứng muộn:

- Sẹo xấu, sẹo lồi, sẹo không mọc tóc: xử lý tuỳ theo tình trạng tổn thương

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Hướng dẫn quy trình kỹ thuật phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ. Số 3449/QĐ-BYT ngày 07/06/2018.

- Bài giảng phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ cơ bản (2017). NXB y học.

- Neligan PC. Plastic Surgery: 6 Volume Set - E-Book. Elsevier Health Sciences; 2023.

- Hggerty CJ, Laughlin RM, eds. Atlas of Operative Oral and Maxillofacial Surgery.2 edition. Wiley-Blackwell; 2022.

- Evans G. Operative Plastic Surgery. Oxford University Press; 2019.

- Watanabe K, Shoja MM, Loukas M, Tubbs RS, eds. Anatomy for Plastic Surgery of    the Face, Head, and Neck. 1st edition. Thieme; 2016.