Quy trình đo áp lực nội sọ không xâm lấn bằng siêu âm

1. ĐẠI CƯƠNG

Định nghĩa: là kỹ thuật siêu âm đo đường kính bao dây thần kinh thị

Mục đích: theo dõi áp lực nội sọ trong các bệnh phòng hồi sức, cấp cứu. Khi đường kính bao dây thần kinh thị >= 5 mm tương ứng với tình trạng tăng áp lực nội sọ (áp lực nội sọ >= 20 mmHg)

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh nhân nghi ngờ tăng áp lực nội sọ

- Theo dõi áp lực nội sọ trong quá trình điều trị

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh nhân chấn thương vùng mắt hay có bất thường giải phẫu ổ mắt không thể thực hiện được phép đo

4. THẬN TRỌNG

- Đây là biện pháp kỹ thuật thực hiện bằng siêu âm ngay tại giường bệnh, gần như vô hại nhưng cấn tuân thủ đúng chỉ định, chống chỉ định, an toàn khi thực hiện, đăc biệt với những bệnh nhân có rất nhiều thiết bị theo dõi trên người.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- 01 bác sĩ

- 02 điều dưỡng

5.2. Thuốc: Không

5.3. Thiết bị y tế

- Gel siêu âm, Tấm nolon bảo vệ mắt, khăn lau, găng tay

- Máy siêu âm có đầu dò phẳng (5 - 14 MHz)

- Monitoring theo dõi

5.4. Người bệnh:

- Bệnh nhân nằm ngửa, hai mắt nhắm

- Nếu bệnh nhân có thể hợp tác, hướng dẫn bệnh nhân hướng cả hai mắt vào đường giữa tạo thuận lợi hơn cho siêu âm

5.5. Hồ sợ bệnh án:

- Kiểm tra lại hồ sơ bệnh án, chỉ định, chống chỉ định

5.6. Thời gian thực hiện: khoảng 15 - 30 phút.

5.7. Địa điểm thực hiện: Buồng bệnh.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Đánh giá tính chính xác của người bệnh: họ tên bệnh nhân đói chiếu với vòng định danh bệnh nhân và hồ sơ bệnh án, đúng chẩn đoán, yêu cầu thủ thuật.

- Kiểm tra bảng kiểm kỹ thuật

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

6.1. Bước 1: Cài đặt máy:

- Máy siêu âm được đặt phía bên phải bệnh nhân

- Chọn mode siêu âm: B-mode

- Chọn đầu dò linear

- Hiệu chỉnh chỉ số nhiệt xuống thấp nhất

- Hiệu chỉnh chỉ số cơ học xuống thấp nhất

6.2. Bước 2: Tiến hành siêu âm đo đường kính bao dây thần kinh thị:

- Đầu dò siêu âm được đặt ngang lên mi trên, về phía thái dương của mắt

- Thực hiện động tác quét tìm tìm hướng trông thấy rõ nhãn cầu và cấu trúc giảm âm chạy từ nhãn cầu ra phía sau và vuông góc với nhãn cầu (thần kinh thị) với viền tăng âm xung quanh (bao dây thần kinh thị), chọn góc nhìn thấy được chiều dài thần kinh thị lớn nhất

- Dừng hình và tiến hành đo

- Lấy từ viền võng mạc vuông góc ra sau dọc theo thần kinh thị 3mm, đánh dấu là điểm đo đường kính bao dây thần kinh thị.

- Đo ngang qua điểm đánh dấu, vuông góc với bờ bao dây thần kinh thị và lấy hết viên tăng âm phía ngoài của bao dây thần kinh thị ta được kích thước đường kính bao dây thần kinh thị.

6.3. Bước 3: Lập lai phép đo 3 lần, lấy trung bình cộng của 3 lần đo làm giá trị đường kính bao dây thần kinh thị, làm lần lượt từng mắt.

Hình 1: Hình ảnh siêu âm đo đường kính bao dây thần kinh thị sau nhãn cầu

Nguồn: Tawfik EA, Walker FO, Cartwright MS. Neuromuscular Ultrasound of Cranial Nerves. J Clin Neurol. 2015 Apr;11(2):109- 121. https://doi.org/10.3988/jcn.2015.11.2.109

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Ấn mạnh vào nhãn cầu gây ra tình trạng cường phó giao cảm làm tim đập chậm lại. Vì vậy, động tác siêu âm cần nhẹ nhàng và cần theo dõi nhịp tim trong quá trình làm siêu âm.

- Gel siêu âm vương vào mắt gây kích ứng mắt, viêm kết mạc mắt. cần có tấm nilon bảo vệ mắt trong quá trình làm siêu âm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Optic nerve sheath diameter measurement: a means of detecting raised ICP in adult traumatic and non-traumatic neurosurgical patients

2. Assessment of intracranial pressure with ultrasonographic retrobulbar optic nerve sheath diameter measurement

3. Ultrasonic measurement of optic nerve sheath diameter: a non-invasive surrogate approach for dynamic, real-time evaluation of intracranial pressure