Các ảnh hưởng của acetaminophen đến sức khỏe

Acetaminophen là một trong những hoạt chất thông dụng để điều trị giảm đau, hạ sốt. Mọi người có thể sử dụng loại thuốc này mà không cần chỉ định kê đơn của bác sỹ, nên dẫn tới tình trạng sử dụng vô tội vạ. Acetaminophen là một trong những loại thuốc nguy hiểm nếu không được kiểm soát nghiêm ngặt.

Mỗi tuần có khoảng 23% người trưởng thành hay tương đương với khoảng 52 triệu người trưởng thành sử dụng các loại thuốc có chứa thành phần acetaminophen. Sự phổ biến của acetaminophen và cả cách mọi người sử dụng không đúng là một vấn đề nghiêm trọng của ngành y tế. Acetaminophen, nhìn chung, được coi là một loại chất an toàn khi sử dụng đúng theo khuyến cáo nhưng ranh giới giữa liều an toàn và liều gây độc rất mong manh.

Thậm chí, khi uống theo khuyến cáo của các chuyên gia, acetaminophen cũng có những tác dụng phụ nhất định. Trong bài viết này sẽ phân tích kỹ hơn về các ảnh hưởng của acetaminophen đến sức khỏe con người? Tại sao chúng ta nên hạn chế sử dụng loại chất này và chia sẻ một vài típ giảm đau hiệu quả mà không cần dùng đến thuốc.

Nhiễm độc gan

Quá liều acetaminophen là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiễm độc gan tại Mỹ với hơn 100,000 ca mỗi năm. Cũng tại Mỹ, mỗi năm có hơn 56000 lượt cấp cứu vì quá liều và trong số đó khoảng 458 ca tử vong do suy gan. Trên thực tế, hơn một nửa số ca suy gan cấp tính tại Mỹ là do quá liều acetaminophen. Việc quá liều trong một khoảng thời gian nhất định, tối đa là trên 25% so với liều tối đa tương dương với 2 viên mỗi ngày còn gây ra suy gan cấp tính nhanh chóng và nguy hiểm hơn việc một lúc uống một hàm lượng lớn acetaminophen.

Theo các hướng dẫn khuyến cáo hiện hành, mỗi người không nên uống nhiều hơn 400mg acetaminophen mỗi ngày. Theo một bài báo được đăng trên tạp chí Hiệp hội y khoa Mỹ, thậm chí liều này nếu được uống nhiều hơn 4 ngày, thì nồng độ alanin aminotranferase (ALT) sẽ tăng lên nhanh chóng báo hiệu tình trạng tổn thương gan. Hơn thế nữa sau khi bạn ngừng uống acetaminophen thì lượng ALT vẫn tăng lên nhanh chóng.

Các lo ngại về ngộ độc acetaminophen được rấy lên từ những năm đầu 1977 khi một cảnh báo của cục quản lý dược và thực phẩm Mỹ (FDA) thông báo rằng bắt buộc phải thêm nhãn cảnh báo “gây độc cho gan” vào các loại thuốc có chứa acetaminophen. FDA cuối cùng đã ban hành một tuyên bố kêu gọi các nhà sản xuất hạn chế lượng acetaminophen xuống chỉ còn khoảng 325mg và bắt buộc dán nhãn cảnh báo độc tính cho gan.

Ngộ độc acetaminophen tăng lên khi kết hợp với các loại ma túy như codein hay hydrocodone, khi dùng quá liều lượng được quy định trong 24 giờ hoặc khi dùng nhiều hơn một loại thuốc có chứa acetaminophen hoặc khi dùng chất này cùng với rượu.

Vậy làm thế nào mà acetaminophen lại gây phá hủy gan? Acetaminophen gây cạn kiệt nồng độ glutathione - một chất chống oxi hóa của cơ thể. Glutathione giúp bảo vệ tế bào khỏi sự phá hủy của các gốc tự do trong đó có cả tế bào gan. Nhưng thật may mắn, N-acetylcysteine - một tiền chất của glutathione có thể ngăn ngừa tử vong do ngộ độc acetaminophen.

Sức khỏe đường ruột và chuyển hóa thuốc

Uống acetaminophen nhiều hơn 2000mg có liên quan đến việc làm tăng thêm gấp 3,7 lần nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cao. Acetaminophen cũng là nguyên nhân gây ra việc tổn thương không phục hồi đường tiêu hóa. Quá liều acetaminophen là nguyên nhân gây hoại tử gan, giải phóng các vi khuẩn từ đường ruột vào máu.

Nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, thận và ung thư

Một vài nghiên cứu gần đây đã làm sáng tỏ mối liên quan giữa acetaminophen với các vấn đề chuyển hóa tim mạch. Một nghiên cứu đã chỉ ra uống thuốc opiate (một vài loại có chứa cả acetaminophen) có liên quan 95% ca béo phì và 63% ca tăng huyết áp. Tất nhiên, chúng ta vẫn chưa thể tách rời được tác động của acetaminophen trong các loại thuốc trên, nên không chắc chắn được liệu acetaminophen có ảnh hưởng đến các bệnh về tim mạch hay không?

Thận cũng là một cơ quan chịu các tác động tiêu cực khi uống quá liều acetaminophen. Sử dụng quá nhiều acetaminophen có liên quan đễn nguy cơ suy thận. Điều này đặc biệt đúng với trường hợp khi phối hợp chất này với rượu. Một nghiên cứu đã chỉ ra sử dụng đồng thời acetaminophen với rượu làm tăng gấp 2,3 lần nguy cơ rối loạn chức năng thận

Các nhà ngiên cứu cũng tìm ra mối liên quan giữa acetaminophen với nguy cơ mắc ung thư, trong đó có ung thư thận được nếu ra vào một nghiên cứu năm 2013, một vài loại ung thư máu năm 2011.

Kích ứng da và hen

Acetaminophen rất hiếm khi gây ra các phản ứng kích ứng da như hội chứng Steven-Johnson, hoại tử bì (đây đều là bệnh nặng có nguy cơ gây tử vong). Cơ chế chính xác gây ra những bệnh này của acetaminophen vẫn chưa rõ nhưng vẫn là một cảnh báo cho những người có cơ địa dễ bị dị ứng và kể cả những người trước đây chưa thấy xuất hiện các biểu hiện dị ứng với acetaminophen.

Các nhà nghiên cứu cũng tìm ra được mối liên quan của acetaminophen với bệnh hen. Nguy cơ này xảy ra với cả người lớn và trẻ em, đặc biệt là những trẻ em được sinh ra từ những bà mẹ sử dụng chất này trong quá trình mang thai. Tuy nhiên bằng chứng cho nguy cơ này chưa thật rõ ràng nên tốt hơn nếu bạn có con bị hen thì vẫn nên cẩn thận với acetaminophen.

Ngoài ra người ta còn tìm ra nhiều mối liên quan giữa việc lạm dụng acetaminophen với các bệnh tử kỷ, rối loạn tăng động, ảnh hưởng đến chức năng não bộ, gây rối loạn nội tiết. Tuy chưa đủ các bằng chứng khoa học chứng minh nhưng việc sử dụng acetaminophen vẫn cần phải cẩn trọng hơn.

Một vài biện pháp thay thế việc sử dụng acetaminophen

Không thể phủ nhận vai trò giảm đau hiệu quả của acetaminophen nhưng hãy sử dụng khi bạn cảm thấy thật sự đau không thể làm được gì. Còn nếu chỉ đơn giản là đau nhức hãy cố gắng sử dụng các biện pháp khác chẳng hạn như các chế độ ăn chống viêm, ngủ đủ giấc, tập thể thao, tiếp xúc với ánh nắng tự nhiên, tránh bị stress. Với những cơn đau cấp tính thì vẫn có những cách giảm đau hiệu quả tương đương như uống acetaminophen:

Curcumin: một chất chống viêm đầy tiềm năng, một hợp chất tự nhiên đến từ củ nghệ. Hãy uống khoảng 1500 mg hoặc nhiều gấp 3 lần đó nếu rất đau.

Magie: magie là chất có thể thay thế cho acetaminophen trong các cơn đau đầu, đau cơ và đau bụng kinh.

Nhũ hương (Boswellia); cũng có tác dụng chống viêm hiệu quả như curcumin, chiết xuất từ cây nhũ hương được sử dụng từ hàng ngàn đời nay.

Dầu đinh hương: loại dầu này rất có tác dụng với ai bị đau răng. Hãy trộn một vài giọt dầu này với một ít dầu dừa và bôi xung quanh vùng bị đau.

Châm cứu: châm cứu cũng là một các hiệu quả để giảm đau

Các kỹ thuật khác như tập yoga hoặc thiền cũng không những làm dịu những cơn đau mà còn giúp đạt được nhiều lợi ích sức khỏe khác.

Nguồn: Viện y học ứng dụng Việt Nam

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh

facebook.com/BVNTP