TRIỂN VỌNG MỚI: THUỐC ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG VÀ BÉO PHÌ (GLP-1) CÓ THỂ GIÚP CAI NGHIỆN CHẤT KÍCH THÍCH?

Trong những năm gần đây, nhóm thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 (như semaglutide, liraglutide...) đã tạo nên một "cơn sốt" toàn cầu nhờ hiệu quả vượt trội trong điều trị đái tháo đường type 2 và giảm cân. Tuy nhiên, các nhà khoa học đang đặt ra một câu hỏi táo bạo hơn: Liệu "thần dược" này có thể dập tắt cơn thèm muốn đối với rượu, thuốc lá và các chất gây nghiện khác?

Một bài tham luận mới nhất trên tạp chí y khoa hàng đầu thế giới JAMA (tháng 2/2026) đã tổng hợp các bằng chứng hiện tại để trả lời cho câu hỏi này.

1. Cơ chế tác động: Từ dạ dày đến não bộ

Thuốc GLP-1 hoạt động bằng cách bắt chước một loại hormone tự nhiên trong cơ thể, giúp kích thích tiết insulin và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, từ đó tạo cảm giác no.

Tuy nhiên, điều thú vị nằm ở chỗ: các thụ thể GLP-1 không chỉ có ở ruột mà còn hiện diện trong não bộ, đặc biệt là ở hệ thống khen thưởng (reward system). Đây là khu vực chịu trách nhiệm tạo ra cảm giác thỏa mãn khi chúng ta ăn ngon hoặc... sử dụng chất kích thích.

Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật đã cho thấy thuốc GLP-1 có khả năng làm giảm hành vi tìm kiếm và tiêu thụ nhiều loại chất gây nghiện, bao gồm: rượu, cocaine, nicotine, và opioid (thuốc phiện). Cơ chế được cho là do thuốc làm giảm sự giải phóng dopamine – hóa chất gây hưng phấn – khi sử dụng chất kích thích, từ đó làm giảm cảm giác "phê" và giảm cơn thèm.

2. Bằng chứng trên người: Hy vọng nhưng cần thận trọng

Mặc dù kết quả trên động vật rất khả quan, nhưng các thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn đang ở giai đoạn đầu và cho kết quả trái chiều.

Với rượu: Một số nghiên cứu cho thấy thuốc (như exenatide) có thể giảm số ngày uống rượu đậm ở những người có phản ứng dopamine mạnh, nhưng chưa thấy hiệu quả rõ rệt trên tất cả bệnh nhân.
Với thuốc lá: Một thử nghiệm phối hợp giữa thuốc varenicline và GLP-1 cho thấy tỷ lệ cai thuốc lá cao hơn, gợi ý rằng GLP-1 có thể hỗ trợ tốt khi kết hợp với các liệu pháp cai nghiện chuẩn.
Với Opioid (nhóm thuốc phiện): Một nghiên cứu nhỏ cho thấy thuốc liraglutide có thể làm giảm cơn thèm thuốc và cảm giác cai ở người đang điều trị nghiện opioid.

3. Khuyến cáo từ chuyên gia

Hiện tại, FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) chưa phê duyệt thuốc GLP-1 cho mục đích điều trị nghiện chất kích thích.

Các bác sĩ tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương khuyến cáo:

Không tự ý sử dụng: Người bệnh không nên tự ý mua thuốc điều trị tiểu đường/giảm cân để cai nghiện rượu hay thuốc lá khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Lợi ích kép: Tuy nhiên, đối với những bệnh nhân vừa mắc đái tháo đường/béo phì, vừa có vấn đề về sử dụng chất kích thích, việc sử dụng nhóm thuốc này có thể mang lại "lợi ích kép" tiềm năng, giúp kiểm soát cả hai vấn đề cùng lúc.
Chờ đợi hướng dẫn chính thức: Cần có thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để xác định liều lượng và phác đồ chuẩn trước khi áp dụng rộng rãi.