Quy trình nghiệm pháp đánh giá rối loạn nuốt tại giường cho người bệnh đột quỵ não

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Là kỹ thuật thử nghiệm nuốt các loại thức ăn, đồ uống có độ đặc khác nhau dưới sự giám sát chặt chẽ.

- Mục đích: Sàng lọc rối loạn nuốt ở người bệnh đột quỵ não cấp để đưa ra quyết định ban đầu về việc cho phép bệnh nhân ăn uống qua đường miệng hay không.

2. CHỈ ĐỊNH

Tầm soát chức năng nuốt thực hiện cho tất cả người bệnh thiếu máu não hay xuất huyết não trước khi cho ăn, uống nước hay thuốc.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có Glasgow ≤ 11 điểm.

- Tiền sử có bệnh lý gây rối loạn nuốt.

- Người bệnh không hợp tác với nhân viên y tế

4. THẬN TRỌNG

Theo dõi sát người bệnh trong quá trình thực hiện nghiệm pháp, đề phòng nguy cơ ngã và các dấu hiệu bất thường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- 01 điều dưỡng.

5.2. Thuốc: Không

5.3. Thiết bị y tế

- 01 máy theo dõi có gắn thiết bị đầu đo SpO2.

- Bút xanh, đỏ, thước kẻ, máy huyết áp, ống nghe.

- Khay chữ nhật, túi nilon.

- Cốc nước chín, bột ăn liền, bánh mì. Bát, thìa sạch.

- 01 khăn bông nhỏ, giấy lau miệng, gạc miếng, găng sạch. Que đè lưỡi.

- Các dung dịch: dung dịch sát khuẩn tay nhanh, xà phòng rửa tay.

- Phiếu ghi kết quả.

5.4. Người bệnh

- Thầy thuốc giải thích cho người bệnh, người nhà về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành, biến chứng, nguy cơ có thể xảy ra, tiên lượng...

- Chuẩn bị người bệnh trước khi thực hiện kỹ thuật, đầu cao >= 60°

- Điều dưỡng thăm hỏi người bệnh, giới thiệu tên, chức danh của mình.

- Thông báo, giải thích cho người bệnh những điều cần thiết.

- Kiểm tra mạch, nhiệt độ, huyết áp, đếm nhịp thở.

- Vệ sinh sạch sẽ rồi lau khô vị trí lắp bộ phận nhận cảm SpO2 (nếu cần thiết).

5.5. Hồ sơ bệnh án: Phiếu sàng lọc rối loạn nuốt có kèm theo phiếu theo dõi và chăm sóc người bệnh.

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: khoảng 15 - 30 phút

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Buồng bệnh

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

Đánh giá tính chính xác của người bệnh, kiểm tra vòng thông tin, đúng chẩn đoán.

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

Bước 1: Rửa tay, đội mũ, đeo khẩu trang

Bước 2: Kiểm tra lại dụng cụ và mang đến bên giường người bệnh

Bước 3: Đặt máy theo dõi vào vị trí thuận lợi, dễ nhìn, chắc chắn

Bước 4: Để người bệnh ở tư thế thích hợp, an toàn

Bước 5: Giải thích, động viên người bệnh phối hợp khi tiến hành kỹ thuật

Bước 6: Kẹp hoặc dán bộ phận nhận cảm (sensor) ở đầu ngón tay, ngón chân, dái tai hoặc bất cứ tổ chức nào được tưới máu mà có thể gắn được

Bước 7: Quàng khăn bông quanh cổ người bệnh, đặt túi nilon nơi thích hợp

Bước 8: Điều dưỡng sát khuẩn tay, pha bột ăn liền đủ độ sánh, đi găng sạch

Bước 9: Điều dưỡng tiến hành nghiệm pháp: đánh giá tình trạng nuốt của người bệnh theo thang điểm GUSS (có sự giám sát trực tiếp của bác sĩ).

Bước 10: Điều dưỡng tổng hợp kết quả vào phiếu đánh giá

Bước 11: Thu dọn dụng cụ, giúp người bệnh về tư thế thoải mái, rửa tay

Bước 12: Ghi phiếu theo dõi và chăm sóc: Ngày giờ thực hiện nghiệm pháp, kết quả đánh giá và chế độ ăn phù hợp cho người bệnh.

Bước 13: Kết thúc quy trình

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Cần theo dõi sát đáp ứng của người bệnh trong suốt quá trình đánh giá. Dừng ngay việc đánh giá nếu người bệnh có một trong bốn dấu hiệu của rối loạn nuốt.

- Nếu người bệnh ho, sặc thì dừng ngay việc đánh giá cho người bệnh nằm nghiêng sang một bên.

- Ý thức chậm dần, không hợp tác: Dừng ngay việc đánh giá, kiểm tra dấu hiệu sinh tồn cho thở oxy nếu có chỉ định.

PHỤ LỤC

THANG ĐIỂM GUSS (Gugging Swallowing Screen)

Họ tên người bệnh (NB):..................... Tuổi:................. Nam/Nữ.

Mã bệnh án:………………Chiều cao:……….. Cân nặng:…………….

Viện/Trung tâm/Khoa:…………Ngày:………..Người đánh giá ký:……

1. Đánh giá gián tiếp

2. Đánh giá trực tiếp theo bảng

3. Tổng điểm sau 2 lần đánh giá: 20 điểm

• 0-9: Khó nuốt nặng
• 10-14: Khó nuốt trung bình
• 15-19: Khó nuốt nhẹ
• 20: Nuốt bình thường

PHỤ LỤC

THANG ĐO SSA (Standardized Swallowing Assessmen)

Họ tên người bệnh (NB): .................... Tuổi: ................. Nam/Nữ.

Mã bệnh án:…………...…Chiều cao:…………….. Cân nặng:………

Viện/Trung tâm/Khoa:…………Ngày:………..Người đánh giá ký:……

1. Đánh giá gián tiếp

2. Đánh giá trực tiếp:

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.  Lê Văn Thính và cs (2010). “Tai biến mạch máu não: chẩn đoán và điều trị”. Nhà xuất bản Y học.

2. Nguyễn Thị Thu Hiền (2011). “Áp dụng quy trình chăm sóc người bệnh tai biến mạch máu não trong giai đoạn cấp tại khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai”. Kỷ yếu đề tài nghiên cứu khoa học điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai lần thứ 3 (2011), Tr 66-75.

3.  Hinchey, JA et al (2005). “Formal dysphagia screening protocols prevent pneumonial”. Stroke 2005; 36:1972-1976

4. Michaela Trapl, SLT, MSc; Michael Brainin, MD (2007). “Dysphagia bedside screening for acute stroke patients - The Gugging Swallowing Screen”. Stroke; 38- 2948.

5. Perry, L., Screening swallowing function of patients with acute stroke. Part one: Identification, implementation and initial evaluation of a screening tool for use by nurses. J Clin Nurs, 2001. 10(4): p. 463-73.