Quy trình phẫu thuật mở cung sau đốt sống đơn thuần kết hợp với tạo hình màng cứng tủy

1. ĐẠI CƯƠNG

- Mở cung sau đốt sống là thủ thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ cung sau của đốt sống để giải ép tủy hoặc rễ thần kinh. Khi kết hợp với tạo hình màng cứng tủy, phẫu thuật không chỉ giải ép xương mà còn mở rộng khoang dịch não tủy bằng cách mở và khâu vá mở rộng màng cứng.

- Kỹ thuật này thường được chỉ định trong các bệnh lý gây hẹp ống sống, dị dạng mạch máu tủy, dính màng tủy, u tủy, hoặc bệnh lý bẩm sinh làm hạn chế dòng chảy dịch não tủy.

2. CHỈ ĐỊNH

- Hẹp ống sống nặng gây chèn ép tủy hoặc rễ thần kinh.

- Dính màng cứng, màng nhện tủy, hoặc dị dạng mạch máu tủy gây rối loạn lưu thông dịch não tủy.

- U tủy, nang màng nhện, dị tật bẩm sinh có chỉ định mở rộng khoang dịch não tủy.

- Cần lấy mẫu hoặc tiếp cận tủy trong phẫu thuật.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Tình trạng toàn thân không cho phép phẫu thuật.

- Nhiễm trùng tại chỗ hoặc toàn thân chưa kiểm soát.

- Rối loạn đông máu chưa điều trị.

- Tổn thương không gây chèn ép đáng kể hoặc có thể điều trị bảo tồn.

4. THẬN TRỌNG

- Nguy cơ tổn thương tủy hoặc rễ thần kinh trong quá trình bóc tách và mở màng cứng.

- Nguy cơ rò dịch não tủy sau mổ.

- Cần đánh giá độ vững cột sống, tránh mất vững sau cắt cung sau nhiều mức.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- 01 bác sĩ - phẫu thuật viên chính ngoại thần kinh.

- 01 bác sĩ phụ mổ.

- 02 điều dưỡng dụng cụ.

5.2. Thuốc

- Gây mê toàn thân.

- Kháng sinh dự phòng.

- Thuốc chống phù tủy (mannitol, corticosteroid).

- Thuốc cầm máu.

5.3. Thiết bị y tế

- Bộ dụng cụ phẫu thuật cột sống và vi phẫu.

- Bộ khoan máy với các đầu mài và mũi mài với kích thước khác nhau.

- Dao điện lưỡng cực/đơn cực, máy hút.

- Kính hiển vi phẫu thuật.

- Vật liệu vá màng cứng (ghép màng nhân tạo hoặc màng tự thân).

- Keo sinh học, vật liệu cầm máu.

- Máy chụp C-arm.

- Dụng cụ tiêu hao: gạc, bông, chỉ khâu, sáp sọ, bơm tiêm các loại, mũ, khẩu trang phẫu thuật, dẫn lưu vết mổ.

5.4. Người bệnh

- Chụp cộng hưởng từ, cắt lớp vi tính để chẩn đoán bệnh.

- Khám thần kinh trước mổ.

- Giải thích phẫu thuật, nguy cơ và biến chứng.

- Nhịn ăn theo quy định.

5.5. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án ngoại khoa hoàn chỉnh.

- Hình ảnh chẩn đoán đầy đủ.

- Chữ ký đồng thuận phẫu thuật.

5.6. Dự kiến thời gian phẫu thuật: khoảng 2–4 giờ.

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng phẫu thuật.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Đối chiếu hồ sơ, phim ảnh.

- Đánh dấu vị trí mổ.

- Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Vô cảm: Gây mê nội khí quản

6.1. Bước 1: Chuẩn bị tư thế

- Nằm sấp, kê đệm dưới ngực và xương chậu để giảm áp lực tĩnh mạch.

- Đảm bảo không tỳ đè lên ổ mắt và các điểm xương.

- Chụp C-arm để xác định đốt sống phẫu thuật.

6.2. Bước 2. Rạch da

- Đường rạch da giữa qua các mỏm gai ở mức cần phẫu thuật

6.3. Bước 3. Bộc lộ và mở cung sau

- Bóc tách cơ cạnh sống sang hai bên.

- Cắt bỏ cung sau đốt sống hoặc một phần tùy chỉ định.

6.4. Bước 4. Mở màng cứng và tạo hình

- Dưới kính hiển vi, rạch màng cứng dọc giữa.

- Đặt mảnh vá mở rộng khoang dịch não tủy, khâu kín chống rò dịch.

- Dùng keo sinh học.

- Cầm máu kỹ.

6.5. Bước 5. Đóng vết mổ

- Khâu các lớp giải phẫu.

- Đặt dẫn lưu nếu cần.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN, BIẾN CHỨNG

7.1. Theo dõi

- Dấu hiệu sinh tồn.

- Khám thần kinh.

- Vết mổ và dẫn lưu.

- Phát hiện sớm rò dịch não tủy.

7.2. Biến chứng và xử trí

- Rò dịch não tủy: băng ép, dẫn lưu thắt lưng hoặc mổ lại.

- Nhiễm trùng: kháng sinh, chăm sóc vết mổ.

- Tổn thương thần kinh: phục hồi chức năng.

- Mất vững cột sống: cân nhắc cố định cột sống nếu cần.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Youmans JR, Winn HR. Youmans and Winn Neurological Surgery. Elsevier; 2023.

2. Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2022.

3. Epstein NE. Duroplasty techniques in spine surgery. Surg Neurol Int, 2015.

4. Batzdorf U. Dural repair in spine surgery. Neurosurg Focus, 2000.

5. Fehlings MG, et al. Guidelines for the management of degenerative cervical myelopathy and thoracic myelopathy. Spine, 2017