Những nguyên nhân gây quay cuồng và chóng mặt

Hầu hết tình trạng hoa mắt chóng mặt rất khó chịu, dù cho bạn chỉ mới bị một lần hay thường xuyên gặp phải. Không may rằng đây lại là tình trạng tương đối phổ biến ở người trưởng thành. Tình trạng quay cuồng – một trạng thái nghiêm trọng hơn chóng mặt, khiến bạn cảm thấy cả căn phòng đang quay xung quanh mình trong khi bạn đang đứng yên, cũng rất phổ biến, ảnh hưởng đến gần 40% số người trên 40 tuổi ít nhất một lần trong đời, theo thống kê của Trung tâm Y tế của trường Đại học California San Francisco.

Vậy làm thế nào để bạn phân biệt được giữa tình trạng chóng mặt và quay cuồng? Sự khác biệt lớn nhất đó là tình trạng quay cuồng có thể gây buồn nôn và nôn mửa, và cũng là triệu chứng của rối loạn thăng bằng nặng. Trong khi đó, chóng mặt chỉ đơn thuần khiến bạn cảm thấy mất thăng bằng trong một khoảnh khắc. Vì thế có thể nói rằng, hoa mắt chóng mặt có thể có mức độ từ nhẹ đến nặng.

Dưới đây là những nguyên nhân gây quay cuồng và chóng mặt nói chung, cùng với những triệu chứng đi kèm mà bạn cần lưu ý.

Chóng mặt có thể có nguyên nhân là do các vấn đề với tai trong

Một trong số những nguyên nhân chủ yếu gây chóng mặt là chóng mặt lành tính do tư thế (benign paroxysmal positional vertigo – BPPV). Tai trong của bạn có chứa canxi và các tinh thể cảm nhận chủ yếu là protein gọi là otoconia. Nếu những tinh thể này bị tắc lại và lạc vào ống tai trong, bạn sẽ có cảm giác quay cuồng. Đây là một cơ chế đơn giản và có thể được điều trị bằng vật lý trị liệu mà không cần dùng thuốc hay phẫu thuật.

Mặc dù tình trạng chóng mặt lành tính do tư thế là rối loạn thăng bằng phổ biến nhất liên quan đến tai trong, nhưng tình trạng này chỉ ảnh hưởng đến khoảng 1 trong số 1.000 người bị chóng mặt. Tuy có thể ảnh hưởng đến người trưởng thành ở mọi độ tuổi nhưng loại chóng mặt này chủ yếu ảnh hưởng đến người cao tuổi.

Đa số các trường hợp xảy ra mà không có nguyên nhân rõ ràng, nhưng chóng mặt lành tính do tư thế có liên quan đến chấn thương, đau nửa đầu, viêm tai trong, tiểu đường và loãng xương. Sau khi điều trị, 50% số bệnh nhân sẽ mắc lại tình trạng này trong vòng 5 năm, điều này đặc biệt đúng nếu chóng mặt là hậu quả của chấn thương vùng đầu.

Hệ ốc tai tiền đình kiểm soát lưu lượng máu chảy

Chúng ta đều biết rằng, hệ ốc tai tiền đình sẽ góp phần kiểm soát lưu lượng máu chảy, và tai trong sẽ có khả năng nhận biết khi nào quá trình này diễn ra. Khi bạn chuyển tư thế từ nằm sang đứng, hai cấu trúc của tai trong là thông nang ở tai trong và tiểu nang của khoang tiền đình sẽ nhận thấy sự thay đổi về trọng lực. Hai cấu trúc này sẽ phát tín hiệu cho hệ tim mạch để điều chỉnh lưu lượng tuần hoàn để thích nghi với sự thay đổi về tư thế. Nếu quá trình điều chỉnh và phát tín hiệu này có sai sót, có thể sẽ dẫn đến tình trạng chóng mặt khi bạn thay đổi tư thế nhanh và đột ngột, ví dụ như khi bạn đang nằm và ngồi bật dậy.

Thiếu vitamin B12 có thể sẽ gây chóng mặt

Thiếu vitamin B12 có thể dẫn đến rất nhiều vấn đề về thần kinh, bao gồm cả tình trạng mất thăng bằng, tụt huyết áp và giảm lưu lượng máu chảy đến não. Thiếu vitamin B12 rất dễ phát hiện và điều trị nhưng thường bị bỏ qua và dẫn đến chóng mặt khi đã thiếu nhiều vitamin B12.

Xét nghiệm máu định lượng vitamin B12 sẽ giúp xác định tình trạng thiếu hụt vitamin B12 của cơ thể, nếu có. Tùy theo mức độ thiếu hụt, bác sỹ sẽ cho bạn sử dụng vitamin B12 phù hợp.

Tuy nhiên, cách hiệu quả hơn là bạn hãy chủ động phòng ngừa thiếu vitamin B12 bằng chế độ ăn hợp lý, lành mạnh. Các nguồn cung cấp vitamin B12 tốt bao gồm: thịt, các sản phẩm từ sữa, và ngũ cốc ăn sáng được bổ sung vitamin B12. Đối với các thực phẩm chức năng và viên uống bổ sung vitamin B12, hãy hỏi ý kiến bác sỹ trước khi sử dụng bất cứ sản phẩm nào.

Chóng mặt có thể sẽ là triệu chứng của bệnh tim mạch

Một trong số những nguyên nhân gây chóng mặt là do chuyển động bất ngờ, ví dụ như ngồi dậy quá nhanh và đột ngột từ ghế hoặc giường.

Nhưng đôi khi, chóng mặt có thể là dấu hiệu của một bệnh tim mạch. Trong số các nguyên nhân tim mạch gây chóng mặt thì phổ biến nhất là hẹp van tim, các bất thường về nhịp tim như rung nhĩ, hoặc chứng xơ vữa động mạch. Những tình trạng này có thể gây chóng mặt bởi vì làm giảm lưu lượng máu chảy tới não.

Đau nửa đầu có thể gây ra tình trạng quay cuồng

Chóng mặt thường có liên quan đến đau nửa đầu, và/hoặc đau đầu. Các triệu chứng khác của tình trạng quay cuồng liên quan đến đau nửa đầu bao gồm: nhạy cảm với chuyển động, ánh sáng và âm thanh, mệt mỏi, choáng váng, buồn nôn và nôn. Khoảng 40% những người bị đau nửa đầu sẽ bị chóng mặt hoặc quay cuồng tương đối nặng và kéo dài thậm chí là vài giờ.

Chóng mặt có thể là do lo âu

Rất nhiều người, đặc biệt là những người trẻ khoảng 20 tuổi thường xuyên bị chóng mặt và họ cũng là những người thường xuyên lo âu. So sánh với những người không bị lo âu, những người mắc các rối loạn lo âu thường sẽ bị chóng mặt nhiều hơn trong môi trường chuyển động. Những người này đặc biệt nhạy cảm với sự chuyển động của môi trường xung quanh vì tình trạng chóng mặt của họ sẽ tăng lên khi họ nhìn/xem các vật thể chuyện động hoặc đi lại.

Lái thuyền hoặc du lịch trên thuyền có thể sẽ gây chóng mặt

Việc bị chóng mặt trong ngày đầu tiên sau chuyến đi thuyền là vô cùng phổ biến. Với một vài người, tình trạng này thậm chí có thể kéo dài hàng tháng, hàng năm. 75% tổng số thủy thủ có thể cảm nhận được tình trạng này. Máy bay, ô tô, tàu hỏa cũng có thể gây ra cảm giác tương tự. Thậm chí nằm đệm nước cũng có thể sẽ gây chóng mặt ở một số người.

Tác dụng phụ của thuốc

Có rất nhiều thuốc có thể gây chóng mặt. Sử dụng thuốc hạ huyết áp liều cao có thể gây chóng mặt, đặc biệt ở người lớn tuổi và những người sử dụng liều quá cao.

Hãy hỏi bác sỹ xem có loại thuốc nào bạn đang dùng có tác dụng phụ là chóng mặt, quay cuồng hay mất thăng bằng nếu bạn đang dùng thuốc và có tình trạng chóng mặt, quay cuồng xảy ra. Bác sỹ sẽ xem xét thật kỹ đơn thuốc và hạ liều thuốc nếu cần thiết và đôi khi sẽ làm giảm đáng kể tình trạng chóng mặt. Bạn không nên vì tác dụng phụ của thuốc mà tự ý ngừng uống một loại thuốc nào cả, trừ khi có chỉ định của bác sỹ.

Chế độ ăn hoặc tình trạng mất nước có thể gây chóng mặt

Thậm chí kể cả tình trạng thiếu nước nhẹ cũng sẽ khiến bạn cảm thấy chóng mặt hoặc hơi hoa mắt. Mất nước có thể sẽ khiến huyết áp của bạn tụt xuống, dẫn đến chóng mặt. Ăn kiêng cũng có thể dẫn đến chóng mặt vì một số chế độ ăn kiêng sẽ khiến cơ thể bị mất nước. Mất nước nhẹ là tình trạng mất từ 1-2% trong lượng cơ thể, và có thể gây chóng mặt.

Những nguyên nhân ít phổ biến hơn

Hãy lưu ý đến tình trạng chóng mặt của bạn bởi cùng với những triệu chứng khác, chóng mặt có thể là dấu hiệu cho thấy một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Hãy đến gặp bác sỹ nếu bạn thường xuyên bị chóng mặt hoặc quay cuồng. Mặc dù hiếm gặp, (dưới 1%) nhưng chóng mặt có thể là dấu hiệu của cơn đột quỵ hoặc khối u não.

Một tình trạng hiếm gặp khác là hội chứng Ménière. Nếu bạn bị chóng mặt quay cuồng cùng với các vấn đề về nghe ở một bên tai thì có thể bạn đã mắc phải căn bệnh hiếm gặp này. Bệnh Ménière chỉ ảnh hưởng khoảng 0,2% dân số và thường chỉ gặp ở người từ 40-60 tuổi. Tuy vậy, có thể điều trị và chữa khỏi được nếu được phát hiện sớm.

Hãy nhớ, đừng bỏ qua các triệu chứng chóng mặt, quay cuồng, nhất là khi biểu hiện đó lặp lại một vài lần. Đi khám sớm ngay khi có thể sẽ thật sự có ích cho bạn!

Nguồn: Viện Y học Ứng dụng Việt Nam

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh

  facebook.com/BVNTP

  youtube.com/bvntp