1. Bệnh nhiễm độc asen nghề nghiệp là gì?

Nhiễm độc asen nghề nghiệp là tình trạng cơ thể bị ảnh hưởng do tiếp xúc kéo dài với asen hoặc các hợp chất của asen trong môi trường lao động. Asen có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, đường tiêu hóa hoặc trong một số trường hợp qua da, sau đó tích lũy tại nhiều cơ quan và mô, đặc biệt là các mô giàu keratin như da, tóc và móng.

Tiếp xúc lâu dài với asen có thể gây tổn thương da, hệ thần kinh, gan, thận và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư. Vì vậy, International Agency for Research on Cancer đã xếp asen vô cơ vào nhóm chất gây ung thư cho người.

Những ngành nghề có nguy cơ cao

• Công nhân khai thác và chế biến quặng chứa asen.

• Người lao động trong một số ngành công nghiệp hóa chất có sử dụng hợp chất của asen.

• Công nhân sản xuất hoặc sử dụng một số hóa chất bảo quản gỗ và thuốc bảo vệ thực vật theo quy trình đặc thù.

• Một số lĩnh vực luyện kim, sản xuất vật liệu và linh kiện điện tử có nguy cơ tiếp xúc với asen.

2. Triệu chứng lâm sàng: Những dấu hiệu cần lưu ý

Nhiễm độc asen mạn tính thường diễn tiến chậm với các biểu hiện đặc trưng:

• Thay đổi sắc tố da với các vùng tăng sắc tố hoặc giảm sắc tố xen kẽ.

• Dày sừng lòng bàn tay và lòng bàn chân.

• Da khô, nứt hoặc xuất hiện các sẩn sừng.

• Móng tay, móng chân giòn, dễ gãy; trong một số trường hợp có thể xuất hiện các đường trắng ngang (đường Mees).

• Tê bì, giảm cảm giác ở bàn tay hoặc bàn chân do tổn thương thần kinh ngoại biên.

Ở giai đoạn muộn, người bệnh có thể xuất hiện tổn thương gan, thận hoặc tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư liên quan đến phơi nhiễm asen kéo dài.

3. Chẩn đoán nhiễm độc asen nghề nghiệp được thực hiện như thế nào?

Việc chẩn đoán được thực hiện tại cơ sở khám bệnh nghề nghiệp hoặc cơ sở khám chữa bệnh có chuyên khoa phù hợp theo quy định của Bộ Y tế.

Tiền sử nghề nghiệp và yếu tố tiếp xúc

Bác sĩ sẽ đánh giá:

• Nghề nghiệp và vị trí công việc.

• Loại hợp chất asen đã tiếp xúc.

• Thời gian và mức độ phơi nhiễm.

• Điều kiện lao động.

• Việc sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân.

• Hồ sơ quản lý sức khỏe nghề nghiệp và các tài liệu liên quan (nếu có).

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ đánh giá:

• Các tổn thương da.

• Tình trạng dày sừng.

• Biến đổi sắc tố.

• Tổn thương móng.

• Các biểu hiện thần kinh và các cơ quan khác khi cần thiết.

Xét nghiệm độc chất

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Định lượng asen trong nước tiểu nhằm đánh giá tình trạng phơi nhiễm gần đây.

• Định lượng asen trong tóc hoặc móng để hỗ trợ đánh giá phơi nhiễm kéo dài.

• Các xét nghiệm đánh giá chức năng gan, thận hoặc các cơ quan liên quan khi có chỉ định.

Chẩn đoán phân biệt

Bác sĩ sẽ phân biệt với các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự như:

• Rối loạn sắc tố da do các nguyên nhân khác.

• Bệnh dày sừng không liên quan nghề nghiệp.

• Các bệnh thần kinh ngoại biên do nguyên nhân chuyển hóa hoặc nội khoa.

• Các bệnh da liễu khác có biểu hiện tăng sừng hoặc tăng sắc tố.

4. Giám định y khoa được thực hiện như thế nào?

Sau khi đã được chẩn đoán mắc bệnh nghề nghiệp và đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, người lao động có thể được giới thiệu đến Hội đồng Giám định y khoa để đánh giá mức suy giảm khả năng lao động nhằm giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội.

Nội dung giám định

Hội đồng Giám định y khoa căn cứ trên:

• Hồ sơ khám bệnh nghề nghiệp.

• Hồ sơ bệnh án.

• Kết quả khám chuyên khoa.

• Kết quả xét nghiệm độc chất.

• Mức độ tổn thương da và các cơ quan liên quan.

• Các quy định chuyên môn hiện hành của Bộ Y tế.

Trong trường hợp cần thiết, người bệnh có thể được chỉ định khám thêm các chuyên khoa khác nhằm đánh giá toàn diện các biến chứng do nhiễm độc asen.

Đánh giá mức suy giảm khả năng lao động

Việc xác định mức suy giảm khả năng lao động được Hội đồng Giám định y khoa đánh giá tổng hợp dựa trên:

• Mức độ tổn thương da.

• Tình trạng thần kinh ngoại biên.

• Chức năng gan, thận và các cơ quan khác nếu bị ảnh hưởng.

• Các biến chứng liên quan.

• Hồ sơ chuyên môn và các quy định hiện hành về giám định y khoa.

Nếu bệnh tiến triển hoặc xuất hiện các biến chứng mới ảnh hưởng đến khả năng lao động, người lao động có thể được xem xét giám định lại theo quy định.

5. Lời khuyên từ bác sĩ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Phòng ngừa nhiễm độc asen nghề nghiệp cần được thực hiện đồng bộ bằng các biện pháp kiểm soát nguồn phát sinh, cải thiện thông gió, quan trắc môi trường lao động và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp với từng loại hình công việc.

Người lao động cần tuân thủ nghiêm quy trình an toàn hóa chất, không ăn uống hoặc hút thuốc tại nơi làm việc, rửa tay sạch và thay quần áo sau mỗi ca làm việc. Nếu xuất hiện các biểu hiện như dày sừng lòng bàn tay, thay đổi sắc tố da hoặc tê bì tay chân kéo dài, hãy đến Bệnh viện Nguyễn Tri Phương để được khám và đánh giá kịp thời. Việc phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và lập hồ sơ bệnh án đầy đủ có ý nghĩa quan trọng trong điều trị cũng như bảo vệ quyền lợi về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật.