1. Bệnh nhiễm độc cadimi nghề nghiệp là gì?

Nhiễm độc cadimi nghề nghiệp là tình trạng tổn thương sức khỏe do tiếp xúc kéo dài với cadimi (Cd) hoặc các hợp chất của cadimi trong môi trường lao động. Cadimi có thể xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp, ngoài ra còn có thể qua đường tiêu hóa trong một số trường hợp.

Sau khi hấp thu, cadimi liên kết với protein metallothionein và tích lũy chủ yếu tại thận. Thời gian lưu giữ của cadimi trong cơ thể rất dài, vì vậy phơi nhiễm kéo dài có thể dẫn đến tổn thương ống thận, rối loạn chuyển hóa khoáng chất, tổn thương xương và các cơ quan khác. Cadimi cũng được International Agency for Research on Cancer xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người.

Những ngành nghề có nguy cơ cao

• Công nhân sản xuất pin niken – cadimi.

• Người lao động trong ngành xi mạ có sử dụng cadimi.

• Công nhân luyện kim, tinh luyện quặng chì, kẽm hoặc đồng.

• Người lao động trong ngành sản xuất sắc tố màu, nhựa, sơn hoặc gốm sứ có sử dụng hợp chất cadimi.

• Công nhân thu gom và tái chế rác thải điện tử.

2. Triệu chứng lâm sàng: Những dấu hiệu cần lưu ý

Nhiễm độc cadimi thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm.

Tổn thương thận

Đây là biểu hiện quan trọng nhất của nhiễm độc cadimi mạn tính.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Tiểu nhiều.

• Tiểu đêm.

• Mệt mỏi.

• Phù.

• Tăng huyết áp.

• Suy giảm chức năng thận ở các giai đoạn tiến triển.

Tổn thương xương

Cadimi ảnh hưởng đến chuyển hóa canxi và phospho, làm tăng nguy cơ:

• Loãng xương.

• Đau xương kéo dài.

• Gãy xương do chấn thương nhẹ.

Trong các trường hợp nặng đã được ghi nhận trên thế giới, người bệnh có thể xuất hiện hội chứng Itai-Itai với đau xương dữ dội và biến dạng hệ xương.

Tổn thương hô hấp

Người lao động tiếp xúc với khói hoặc bụi cadimi kéo dài có thể mắc:

• Viêm phế quản mạn tính.

• Khí phế thũng.

• Giảm chức năng hô hấp.

3. Chẩn đoán nhiễm độc cadimi nghề nghiệp

Việc chẩn đoán được thực hiện tại cơ sở khám bệnh nghề nghiệp hoặc cơ sở khám chữa bệnh có đủ điều kiện theo quy định của Bộ Y tế.

Tiền sử nghề nghiệp

Bác sĩ sẽ đánh giá:

• Thời gian tiếp xúc với cadimi.

• Điều kiện lao động.

• Hồ sơ quan trắc môi trường.

• Việc sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân.

• Hồ sơ quản lý sức khỏe nghề nghiệp.

Xét nghiệm độc chất

Tùy điều kiện chuyên môn, bác sĩ có thể chỉ định:

• Định lượng cadimi trong nước tiểu nhằm hỗ trợ đánh giá mức độ tích lũy trong cơ thể.

• Định lượng cadimi trong máu trong một số trường hợp cần đánh giá phơi nhiễm gần đây.

Đánh giá chức năng thận

Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm:

• Creatinin huyết thanh.

• Ước tính mức lọc cầu thận (eGFR).

• Tổng phân tích nước tiểu.

• Định lượng protein niệu.

• Các dấu ấn tổn thương ống thận như β₂-microglobulin hoặc retinol-binding protein (RBP) khi có chỉ định.

Đánh giá tổn thương xương

Khi cần thiết, người bệnh có thể được chỉ định:

• Chụp X-quang.

• Đo mật độ xương (DEXA).

• Các xét nghiệm đánh giá chuyển hóa xương theo chỉ định của bác sĩ.

4. Giám định y khoa được thực hiện như thế nào?

Sau khi được chẩn đoán mắc bệnh nghề nghiệp và đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, người lao động có thể được giới thiệu đến Hội đồng Giám định y khoa để đánh giá mức suy giảm khả năng lao động.

Nội dung giám định

Hội đồng Giám định y khoa căn cứ trên:

• Hồ sơ khám bệnh nghề nghiệp.

• Hồ sơ bệnh án.

• Kết quả khám chuyên khoa Thận – Tiết niệu.

• Kết quả xét nghiệm độc chất.

• Kết quả đánh giá chức năng thận và các cơ quan liên quan.

• Các quy định chuyên môn hiện hành.

Trong trường hợp cần thiết, người bệnh có thể được khám bổ sung tại các chuyên khoa như Nội thận, Hô hấp hoặc Cơ xương khớp.

Đánh giá mức suy giảm khả năng lao động

Việc xác định mức suy giảm khả năng lao động được thực hiện trên cơ sở:

• Mức độ tổn thương chức năng thận.

• Mức độ ảnh hưởng đến hệ xương.

• Chức năng hô hấp (nếu có tổn thương).

• Khả năng sinh hoạt và lao động.

• Các quy định hiện hành của Bộ Y tế về giám định y khoa.

Nếu bệnh tiến triển hoặc xuất hiện biến chứng mới ảnh hưởng đến khả năng lao động, người lao động có thể được xem xét giám định lại theo quy định.

5. Lời khuyên từ bác sĩ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Phòng ngừa nhiễm độc cadimi cần kết hợp giữa kiểm soát nguồn phát thải và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân. Doanh nghiệp cần áp dụng quy trình sản xuất an toàn, cải thiện thông gió, hút bụi và quan trắc môi trường lao động định kỳ.

Người lao động cần tuân thủ quy định về an toàn hóa chất, không ăn uống tại nơi làm việc, vệ sinh cá nhân sau ca lao động và khám sức khỏe định kỳ theo quy định. Những người có nguy cơ tiếp xúc cadimi kéo dài nên được theo dõi chức năng thận và các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ nhằm phát hiện sớm tổn thương và bảo đảm quyền lợi về bệnh nghề nghiệp theo quy định của pháp luật.