Quy trình tiêm ngoài màng cứng dưới hướng dẫn của CT scan

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Tiêm ngoài màng cứng dưới hướng dẫn của CT-scan là một thủ thuật y tế can thiệp tối thiểu, sử dụng hình ảnh từ máy chụp cắt lớp vi tính (CT) để hướng dẫn bác sĩ đưa một kim tiêm vào đúng khoang ngoài màng cứng của cột sống.

- Mục đích: điều trị giảm đau cho các bệnh nhân mắc các bệnh lý liên quan đến cột sống, đặc biệt là do sự chèn ép hoặc kích thích các rễ thần kinh.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đau cột sống thắt lưng do thoát vị đĩa đệm, viêm khớp liên mấu.

- Hội chứng rễ do thoát vị đĩa đệm.

- Hẹp ống sống.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Rối loạn đông máu

- Tổn thương nhiễm trùng vị trí cần tiêm.

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- 02 bác sĩ: 01 bác sĩ được đào tạo can thiệp dưới CT scan và 01 bác sỹ phụ

- 01 điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên

5.2. Thuốc

- Thuốc tê lidocaine 2%

- Hydrocortison acetat 125mg hoặc dexamethasone 4mg

- Thuốc cản quang tan trong nước 10ml

5.3. Thiết bị y tế

- Kim chọc dịch não tủy 22 G

- Bơm tiêm 10 ml, 20 ml

- Dây nối

- Găng tay, mũ, khẩu trang, áo mổ.

- Máy chụp cắt lớp vi tính

- Phim, máy in phim, máy tính, máy in kết quả, hệ thống lưu trữ và truyền ảnh (PACS)

- Máy monitor theo dõi bệnh nhân

5.4. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

5.5. Hồ sơ bệnh án: Hồ sơ bệnh án điều trị nội trú

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Phim ảnh chụp X quang, CLVT, CHT (nếu có).

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+Đông máu cơ bản, công thức máu.

+Chức năng gan thận, Glucose, Ure, Creatinin, xét nghiệm về marker ung thư

5.6. Thời gian thực hiện: khoảng 45 - 60 phút.

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng thực hiện kỹ thuật.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Các xét nghiệm cần thiết.

- Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán tốt hơn.

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

6.1. Kiểm tra hồ sơ, đối chiếu đúng người bệnh

6.2. Chuẩn bị bệnh nhân

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm tư thế thuận lợi, đặt đường truyền tĩnh mạch, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2.

- Sát trùng da sau đó phủ khăn vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần...

6.3. Thực hiện thủ thật

- Đặt đường truyền tĩnh mạch.

- Sát khuẩn vùng chọc kim

- Bác sĩ rửa tay, mặc áo, đi găng, trải toan vô khuẩn có lỗ lên vị trí cần tiêm

- Chọc kim vào khoang ngoài màng cứng, lỗ tiếp hợp hay khe khớp (tùy thuộc chỉ định) dưới hướng dẫn cắt lớp vi tính.

- Khi đầu kim nằm ở vị trí đã xác định thì hút lại, nếu hút ra dịch não tủy thì đã chọc nhầm vào khoang dưới nhện, nếu hút ra máu thì chọc nhầm vào mạch máu, cần thay đổi vị trí của đầu kim.

- Bơm thử 1ml thuốc cản quang để khẳng định vị trí của mũi kim nằm đúng vị trí.

- Bơm hỗn hợp thuốc tê + corticoid.

- Rút kim. Băng vị trí chọc.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Khi tiến hành thủ thuật

Theo dõi tri giác, các dấu hiệu đau bất thường.

7.2. Sau khi tiến hành thủ thuật

- Chảy máu vị trí chọc kim.

- Các dấu hiệu đau bất thường.

- Rối loạn cảm giác chi dưới

7.3. Tai biến và xử trí

- Chảy máu vị trí chọc kim. Băng ép vị trí chọc.

- Tụ máu phần mềm cạnh vị trí chọc kim: theo dõi

- Viêm màng não tủy (hiếm): khám chuyên khoa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Afshin Gangi, Stephane Guth, and Ali Guermazi, eds., Imaging in Percutaneous Musculoskeletal Interventions, Diagnostic Imaging (Berlin Heidelberg: Springer- Verlag, 2009).

2. Gangi, Guth, and Guermazi, Imaging in Percutaneous Musculoskeletal Interventions. Springer; 2009th edition (October 31, 2008).

3. Landes Bioscience (2003) Musculoskeletal Procedures - Diagnostic and Therapeutic

4. Wayne W. Gibbon, Interventional radiology techniques in musculoskeletal disease, Baillière's Clinical Rheumatology, Volume 10, Issue 4, 1996