✴️ Vị thuốc Ô dược

Nội dung

A. Mô tả cây 

Ô dược nam là một cây nhỏ, cao độ 1,30-1,40m cành gầy, màu đen nhạt. Lá mọc so le, hình bầu dục, dài 6cm, rộng 2cm, mặt trên nhẵn bóng, mặt dưới có lông, hai gân phụ bắt đầu từ điểm cách cuống lá 2mm, dài ra chừng 2/3 lá, mặt trên lõm mặt dưới lồi lên. Cuống gầy, dài 7-10mm, lúc đầu có lông, sau nhẵn, mặt trên hõm thành rãnh. Hoa màu hồng nhạt, họp thành tán nhỏ, đường kính 3-4mm. Quả mọng hình trứng khi chín có màu đỏ, một hạt.

Toàn cây có mùi thơm, vị đắng.

B. Phân bố, thu hái và chế biến

  • Mọc hoang ở nhiều tỉnh toàn miền Bắc. Nhiều nhất tại các tỉnh miền Trung như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Tại Bắc Bộ, có ở Hòa Bình, Hà Tây.
  • Có thể thu hái quanh năm, nhưng tốt nhất vào thu đông hay đầu xuân.
  • Đào rễ, cắt bỏ rễ con, rửa sạch, phơi khô.
  • Nếu thái miếng thì rễ tươi lấy về, cạo sạch vỏ ngoài (có khi không cạo) ngâm vào nước thỉnh thoảng thay nước rồi thái thành từng miếng mỏng phơi khô.

C. Thành phần hóa học 

  • Vị ô dược nam chưa thấy có tài liệu nghiên cứu. Trong quả mọng có thể chiết được một thứ dầu màu đỏ.
  • Trong ô dược bắc, người ta phân biệt hai loại:

1. Thiên thai ô dược là rễ cây Lindera strychnifolia Will, (hay Benzoin strychnifolium Kuntze) cùng họ.
2. Vệ châu ô dược là rễ cây Cocculus iaurifoiius DC. thuộc họ Tiết dê (Menispermaceae).

  • Trong thiên thai ô dược, người ta đã xác định được các chất ancaloit như: linderan C8H10O2, linderen C8H14O2, rượu linderola C11H22O và axit lindcric và este của rượu linderola.Ngoài ra, người ta còn xác định được một ceton với công thức C15H18O2 và một chất linderazulen với công thức C14H16
  • Trong vệ châu ô dược người ta xác định được một ancaloit gọi là coclorin C17H19O8N.

D. Công dụng và liều dùng 

  • Ô dược còn là một vị thuốc dùng trong phạm vị nhân dân, làm thuốc chữa đau bụng, ăn không tiêu, nôn mỉm, trẻ con có giun, sung huyết, đầu nhức, hay đi đái đêm.
  • Ngày dùng 2-6g dưới dạng thuốc sắc hay thuốc bột.

E. Đơn thuốc có ô dược 

  • Ô hương lán: Ô dược-hương phụ, hai vị bằng nhau, tán nhỏ. Mỗi lần dùng 6-8g bột này, Có thể sắc uống. Tùy theo các bệnh mà thay đổi thêm các vị khác sau đây: Ví dụ: Ăn không ngon, sắc nước gừng mà chiêu thuốc (4g gừng), nếu có giun, chạy bằng hạt cau (hạt cau 4g sắc với 50ml nước dùng chiêu thuốc).
  • Viên ô dược: Ô dược tán nhỏ, thêm nước hồ làm thành viên bằng hạt ngô. Ngày uống 10-20 viên chữa lỵ, sốt, đi ỉa.

Chú thích:

Theo các tài liệu cũ, trong nước ta có vệ châu ô dược Cocculus laurifoiius DC. thuộc họ Tiết dê (Menispermaceae). Đây là một cây dây leo, gầy nhẵn, màu xanh lục nhạt. Lá có cuống ngắn gần giống như lá quế. Phiến phía cuống nhọn, dai, nhẫn dài 9cm, rộng 3-5cm, có 3 gân, nổi rõ ô cả hai mật. Quả hình thấu kính, đường kính 5mm. Hạt cũng gần giống như quả, hình thấu kính, nhưng ờ hai mặt có đìa nổi lên trông giống móng ngựa. Theo tài liệu, cây này mọc ở khắp Việt Nam. Theo sự nghiên cứu của Nhật Bản, thì trong vỏ và lá có ancaloit gọi là cocculin có tác dụng giống như chất curarơ.

 

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh

  facebook.com/BVNTP

  youtube.com/bvntp

Chia sẻ trên Zalo
return to top